blogs

Hoe leuk is het als iemand zijn ervaring weergeeft over een concert, educatievoorstelling of een andere activiteit die hij of zij heeft meegemaakt met of bij ons orkest? Daar bieden we graag de gelegenheid voor en dat plaatsen we op deze pagina 'blog'. Trouwens, een 'vlog' mag natuurlijk ook! Stuur je bericht naar marketing@philharmoniezuidnederland.nl

Majeure klantenbinding met Prometheus van Skrjabin

Door Eric Kolen
Je verwachtte een oorverdovend applaus na dat door Dmitri Liss indrukwekkend ingezette en met een machtig armgebaar afgesloten fis-dur slotakkoord van Skrjabins’ Prometheus. Niets was echter minder waar! Natuurlijk, er klonk applaus, maar van een soort, die het best te omschrijven valt als ingetogen, ietwat bedremmeld door de overrompelende crossover-achtige beeld- en geluidservaringen van zojuist. Alsof de toehoorder een en ander nog moesten laten bezinken. Nadien volgde vooral een langdurige dankbetuiging door de aanwezigen in de nagenoeg geheel bezette grote zaal van het Frits Philips Muziekgebouw in Eindhoven. Met andermaal opvallend veel jong volk. Geen wonder, want een dergelijk concert is een open sollicitatie van de philharmonie zuidnederland om mensen in alle levensfasen te verleiden!

Sensuele kleuren
Dit helaas slechts twee keer gepresenteerde concert begon met een wereldpremière. Van de Chinese componist Qigang Chen(1951). Met die mooie Franse titel ‘Itinéraire d’une illusion’. Dat werd het, een reisbeschrijving van een illusie. Typische klanken geproduceerd door harpen, die watervallen suggereerden, prachtige wisselingen tussen tutti’s en solisten binnen de diverse orkestgroepen. Elkaar opstuwend richting klankerupties van ongekend niveau waarna de stilte het weer over leek te nemen. Auteur Maarten Kroese van de steeds lezenswaardige programmatoelichting schrijft dat Chen één van de laatste leerlingen was van Olivier Messiaen. Dat was dan ook te horen. The Daily Telegraph beschrijft een compositie van Chen als volgt: ‘Chen is een meester in orkestratie en creëert texturen van gepaste sensuele allure en delicate, gespikkelde kleuren’. Toe maar, wie kan het schoner beschrijven?



Een kolfje
Het verhaal is bekend. Ook de toen al bekende Oostenrijkse pianist Paul Wittgenstein verloor tijdens gevechten in de Eerste Wereldoorlog zijn rechterarm. Dat verschrikkelijke gegeven verhinderde echter niet dat hij verder ging als pianist. Daarom vroeg hij zijn Franse(..) vriend Maurice Ravel een pianoconcert voor zijn linkerhand te schrijven. Je moet maar durven. Ravel toog aan het werk en het resultaat was, of is nog steeds verbluffend. Als je je ogen sluit, lijkt het soms wel of er twee pianisten aan het werk zijn. Zó virtuoos, zó indringend. Ongelooflijk! Een kolfje naar de Franse linkerhand van klavierleeuw Jean-Efflam Bavouzet. Hij kon zich volledig uitleven ook al omdat de philharmonie hem daartoe werkelijk alle ruimte bood. Dat de hand hierin van Dmitri Liss merkbaar aanwezig was, moge duidelijk zijn en bleek een herhaling van eerdere waarnemingen. Liss dient de muze als geen ander!



Nagenieten van een deel van dit concert door Paul Wittgenstein zélf met een opname uit 1937 vanuit het Concertgebouw kan via https://www.youtube.com/watch?v=tSxcXdXqLvA. Een volledige uitvoering van het concert met de philharmonie-huispianist Berezovsky kan ook al via you tube: https://www.youtube.com/watch?v=GpM4aiRm7jY Wat een prachtige uitvinding toch, you tube!!

Zuiverheid
Het verrassende programma na de pauze werd vervolgd met enkele liederen uit de Vespers, opus 37 uit 1916. Van alweer een Russisch componist, Serge Rachmaninov. Op de balkonafdeling van het muziekgebouw stond in witte kledij het Brabant Koor opgesteld. Om en nabij de zeventig mannen en vrouwen Mooi gezicht trouwens! Dirigent Louis Buskes zelf dirigeerde zijn koor. Wat een heerlijk melodieuze zangmuziek! Wat een ten gehore gebrachte zuiverheid-in-zingen. Wat een koor om trots op te zijn in het Brabantse! We zouden het koor even later nóg eens horen…


Met chef Dmitri Liss heeft de philharmonie zuidnederland een dirigent in residentie, die we met hart en ziel moeten koesteren! Hij zorgt voor klankverfijning, tomeloze inzet van zijn collega’s in het orkest, maar bovenal merk- en zichtbaar speelplezier tevoorschijn toverend!

Esoterend
En toen gebeurde het. De laatste episode van dit gedenkwaardige concert. Een dialoog tussen godenzoon Prometheus en componist Skrjabin. Enigszins verwarrend in het begin, maar allengs werd meer en meer duidelijk dat beiden elkaar het nodige te zeggen hadden. De dialoog op teksten van Jibbe Willems werd professioneel uitgevoerd door René van Zinnincq Bergmann en Sanne-Samina Hanssen en bracht de toehoorders in stemming voor wat hierna volgde! Een lichtshow door de kunstenaars van het Blauwe Uur, pianosolist Bavouzet, nu met twee handen, het voltallige Brabant Koor én de philharmonie zuidnederland. De tekst in het concertprogramma van contrabassist Maarten Kroese is dermate interessant, leesbaar én verduidelijkend, dat ik die je niet wil onthouden.



“..Na de pauze is Bavouzet tweehandig pianosolist in Prometheus. Skrjabins imposante
symfonische werk is gebaseerd op zijn filosofische interpretatie van de bekende Griekse
mythe. Prometheus wordt wreed gestraft door de goden omdat hij het heeft gewaagd de mens het vuur te brengen. Skrjabin bewondert zijn rebellie en ziet hem als de verpersoonlijking van Lucifer, de brenger van het licht.


Prometheus’ ondertitel is derhalve Poème du feu. Om zijn verhaal te vertellen gebruikt
Skrjabin een immens groot orkest. Zestien houtblazers, acht hoorns, vijf trompetten, drie trombones en een tuba. Een batterij slagwerk, harpen, celesta, orgel, solo piano, een 65-
koppig strijkorkest en een gemengd koor dat zingt met gesloten lippen. Het beroemde lichtorgel staat bovenaan in de partituur genoteerd. De lichtkunstenaars van Blauwe Uur geven hun eigen interpretatie aan deze partij.


De muzikale taal van Prometheus is gebaseerd op Skrjabins geloof in de theosofie. De weerslag daarvan vinden we in zijn mystieke pleroma-akkoord, een dissonante toonstapeling van C, Fis, Bes, E, A en D. Deze keert steeds terug in het stuk. Aan het slot klinkt een tonaal Fis-groot akkoord. Skrjabin associeerde dit met de kleur rood, verbonden met het thema Lucifer/vuur.

In Prometheus komen vrijwel alle belangrijke menselijke emoties langs, zoals chaos, vreugde, extase, erotiek, pijn, verlangen en verdriet. Illustrerend voor de esoterische sfeer is een van Skrjabins theosofische uitspraken: ‘Ik ben een moment verlichte eeuwigheid... Ik ben een bevestiging... Ik ben extase….”(einde citaat)



Met name die laatste alinea geeft perfect aan waar het in dit ruim honderd jaar oude opus om gaat. En wat mij betreft mogen begrippen als schokkend en verbijsterend aan worden toegevoegd. Maar wel stuk voor stuk de muziek dienend. Het Brabant Koor zong de soms helshoge partijen alsof ze niets anders doen! Knap! De toevoeging van de voortdurend de zaal in dwarrelende lichtbeelden vulde het geheel aan, zodanig zelfs dat je af en toe het idee kreeg ondergedompeld te worden in een bad van soms koele, soms esoterische sferen. Al bij al geen wonder dat menigeen direct ná afloop van dit werk zich niet volop kon uitleven in uitbundig applaus. Het moest even bezinken. Echter, ik blijf het toch schrijven hoor! Met chef Dmitri Liss heeft de philharmonie zuidnederland een dirigent in residentie, die we met hart en ziel moeten koesteren! Hij zorgt voor klankverfijning, tomeloze inzet van zijn collega’s in het orkest, maar bovenal merk- en zichtbaar speelplezier tevoorschijn toverend!

Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl

fotocredits: Jean-Pierre Geusens (Focuss22)

 

Stande pede verovert Dmitri Liss de harten van zijn schare toehoorders!

 

Door Eric Kolen
Ik heb ze geteld. Echt waar! 75 musici op het podium. Niet alleen zij genoten, ook de bomvolle zaal vertaalde intens genieten in een even gul als terecht applaus. En dat vanwege een heerlijk, bijna ouderwets romantisch programma. Van Liszt via Beethoven naar Tsjaikovski. Het kan niet mooier. Voeg daarbij dat wonderbaarlijke matineegevoel en het mag duidelijk zijn dat deze formule wérkt. Zowel inhoudelijk qua muzikale programmering alsook qua signaal naar het publiek. Met en dat mag, wat zeg ik, móet gezegd: een toenemend aantal jonge(re) luisteraars. Expats? Dat het goede en mooie zich mag repeteren in dit zojuist begonnen concertseizoen! Met maestro Liss als de gids, die zijn toehoorders op een grandioze manier weet mee te nemen in de geheimen van die wereld van klassieke muziek. Chapeau!

Wagnerinspiratie
En dan de muziek waar het tenslotte allemaal om draait! De ouverture was een regelrechte vondst. Niet zoals dikwijls een Rossini-ouverture (overigens helemaal niks op tegen!), maar programmeur Jos Roeden koos voor één van de Preludes van Frans Liszt. Heerlijke speelmuziek met dat bekende thema, dat het waard is om ervan na te genieten. Kijk en luister maar naar de Wieners met mastodont Gergiev in een buitengaatse uitvoering in 2011. Wat een muziek! In Eindhoven hoorden we overigens op zondag 23 september klankvooruitzichten naar het oeuvre van zijn schoonzoon Richard Wagner. Zou dochter Cosima hem geïnspireerd hebben?

Innemende uitvoering
En dan hét ‘piéce de résistance’ van dit concert. Beethovens Vijfde Pianoconcert, ook wel bekend als het ‘Keizersconcert’. Gelukkig maakt auteur Clemens Romijn in de steeds welkome concerttoelichting - die elke keer weer met zichtbaar enthousiasme uitgedeeld wordt door de vrienden van het orkest! - in duidelijke bewoordingen een einde aan die mythe. Niks geen verondersteld eerbetoon aan ene keizer. Napoleon? Niks daarvan. Solist François-Frédéric Guy wist wel raad met dit opus. Van hem wordt gezegd dat hij een speciale relatie heeft met de bijkans doofstomme componist/pianist. Wat een wonder trouwens! Een dergelijk concert (kunnen) schrijven, maar het niet meer zelf uit kunnen voeren. Leerling Carl Czerny verzorgde daarom de première op 15 februari 1812. Guys interpretatie was robuust, uiterst virtuoos en ruimschoots voorzien van pedaalgebruik wat in het langzame deel her en der wat als ‘te’ overkwam. Zijn cadensen daarentegen toonde die veronderstelde relatie met Beethoven wel degelijk aan. Wat een innemende uitvoering. Dat laatste komt absoluut ook op het conto van Liss en zijn orkest; echter zonder daarmee het totaaloverzicht uit oog en oor te verliezen! We schreven het al eerder: als begeleidend dirigent geeft hij solisten steeds alle kans te vlammen. Het applaus was dan ook uitgebreid en leidde tot een toegift waarvan menig beginnend pianist droomt: ‘Für Elise’ van dezelfde componist.



‘Als begeleidend dirigent geeft hij solisten steeds alle kans te vlammen.’


Wegzwijmelen
Dat gevoel overkwam menig luisteraar. Tsjaikovski op zijn best zoals we dat van hem gewend zijn. Een kolfje ook naar de hand van Dmitri Liss. Werkelijk élk detail uit deze Derde Suite uit 1844 geeft Liss een plek, daarmee zijn orkestleden in staat stellend te glanzen, te soleren én zichtbaar speelplezier tentoon te spreiden… Stijlvolle melodieën, balleteske fragmenten, de drie grote symfonieën van Tsjaikovski inleidend, een lichtvoetige herinnering aan het aloude ‘Dies Irae’, een virtuoze vioolsolo en een finale zoals alleen Russen die kunnen produceren. Wat een orkest in optima forma, wat een dirigent, die werkelijk alles uit zijn mensen haalt. Dat belooft veel, erg veel goeds de komende periode. Ben erbij en kijk minimaal regelmatig op de site van het orkest!

Dmitri weet ook Beethoven onwaarschijnlijk energiek te dienen!

Door Eric Kolen

Hetgeen ik al eerder schreef over de klik tussen Liss en zijn collega´s werd in extremis bevestigd na afloop van het concert met Beethoven als inspirator… We spraken een viertal musici en we konden het niet laten om ze uitbundig te complimenteren. Over het concert van zojuist en met name de rol daarin van de dirigent. De reactie van een violiste sprak boekdelen: ”Dank u, maar wat denkt u? Ook wij genieten enorm en we hopen nog lang met deze dirigent door te kunnen gaan!” Drie anderen knikten instemmend. Even tevoren bleek namelijk dat Dmitri Liss bepaald geen nichedirigent is met slechts Russisch, romantisch repertoire, zoals twee jaar geleden bij zijn aantreden als vaste dirigent verondersteld en geschreven werd. Liss en Beethoven, een prachtig koppel. Laat ze maar komen, alle symfonieën, alle concerten, alle ouvertures en contradansen…

Dienen en nog eens dienen
Het concert kreeg de opening ´comme il faut´. Een ouverture met de prikkelende titel ‘Die Geschöpfe des Prometheus’, een relatief jong werk van Beethoven. Uit 1801. In het orkestblad deKlank van dit voorjaar beschrijft musicoloog en cultuurfilosofisch criticus Henk Smeijsters op pagina 67 een boeiend achtergrondartikel. Over Beethoven en in het bijzonder over de vraag of zijn bijnaam ‘Der Titan’ wel terecht is. (Een aanrader trouwens dit orkestmagazine, dat je gratis wordt toegezonden als je ‘Vriend’ van het orkest wordt. Doen, zou ik zo zeggen!) Heerlijke speelmuziek overigens én typisch Beethoven, omdat je her en der de eerste signalen hoort van zijn latere werken. De dame naast me zei het treffend: “Nu is het orkest ingespeeld, het echte werk kan beginnen!” Dat werd het alom bekende Vioolconcert waarvan eerdergenoemde Smeijsters vindt dat het ‘herkenbaar is als een dialectische (...) Beethoven, omdat het met name in het ‘largo’ zoiets als vrede uitstraalt en zelfs een transcendente ervaring oproept!’ Waar of niet waar, de rankjonge Japanse violiste Sayaka Shoji speelde het concert technisch buitengewoon virtuoos. Alhoewel de dame naast me na afloop toevertrouwde dat zij zoiets als intense beleving miste in haar spel. Dat laatste zal zeker niet gelegen hebben aan de manier waarop Liss en het orkest haar volgden. Ook hier blijkt dan weer dat Liss weet waarvoor hij staat. Dienen, dienen en nog eens dienen. Geen incidentele partituur-onderdelen zich toe-eigenend, neen, orkest en maestro doorgrondden de letterlijke betekenis van het woord ‘concertare’ perfect: op een mooie manier wedijveren met elkaar en de soliste tijd en ruimte geven te schitteren. Het slotapplaus was dan ook navenant!




‘Ook hier blijkt dan weer dat Liss weet waarvoor hij staat. Dienen, dienen en nog eens dienen…’


Energieke lichaamstaal
Over het werk na de pauze is reeds ongelooflijk veel geschreven. En terecht, want de Zevende Symfonie is er één die energie pur sang uitstraalt. Dat geldt in wezen voor alle vier de onderdelen. Met het laatste deel – ‘Allegro con brio’ - als hoogtepunt. Niet voor niets door niemand minder dan Richard Wagner omschreven als ‘de apotheose van de dans’. En, detail: ik bezit een opname ervan met het KCO én met de door zijn collega’s in 2011 als dé meest inspirerende dirigent-aller-tijden verkozen Carlos Kleiber; vóór collega’s als Abbado en Bernstein en zelfs Von Karajan! Zin in mateloos genieten? Kijk hier en je staat versteld! Echter, met die informatie in het achterhoofd en speciaal lettend op de soms eigenzinnige, want wel érg snelle tempi, overkwam me meer en meer die vergelijking met Dmitri Liss. Alles wat hierna gezegd en beschreven wordt, kent slechts één ondertoonwoord: energie(k)! Met uiterst expressieve lichaamstaal zweepte Liss zijn collega’s (...) op, liet ze her en der fluisterzacht spelen, maar zocht vooral de dynamiek van deze symfonie op. ‘Ik blijf het toch zeggen hoor’, want het zou toch machtig mooi zijn als er ooit dvd-opnames aangeboden worden van de concerten van ‘ons aller’ philharmonie zuidnederland? Waarom? Om ondermeer vast te leggen hetgeen Liss doet met dit orkest. Om tot slot de woorden van de violiste te herhalen uit het begin van deze blog: ”Dank u, maar wat denkt u? Ook wij genieten enorm en we hopen nog lang met deze dirigent door te kunnen gaan!” Het zij gezegd…en…zeg’t voort…



‘Met uiterst expressieve lichaamstaal zweepte Liss zijn collega’s(..) op om vooral de dynamiek van deze machtig mooie symfonie ten gehore te brengen…’


Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl

Twintigste eeuwse muziek tijdens heerlijke matinee

Door Eric Kolen

Wat een heerlijk concert op die zondagmiddag 11 maart in het Eindhovense Muziekgebouw. Het concertprogramma lonkte de aanwezigen naar niets minder dan Hollywood. Met diva Simone Lamsma als star. En, het kan niet genoeg gezegd en geschreven, Dmitri Liss als kapitein op het schip met die gedenkwaardige naam philharmonie zuidnederland. Daarbij op het menu maar liefst muziek van vier componisten, die allen in de vorige eeuw nog uiterst actief waren. Deze positieve opsomming is nochtans niet volledig! Toegevoegd móet nog worden dat fenomeen matinee. Een paar korte vraaggesprekjes onderstrepen het wenselijke ervan. Met name senioren zijn er unaniem positief over!

Van somber tot uitbundig
Zoltan Kodály. Hongaar van geboorte, componeerde in 1939 dit eerste muziekstuk van het concert. Het luistert naar de naam ‘Vlieg, pauw!’ en gaat over die trotse vogel die gevangenen stimuleert te dromen over hun aanstaande vrijheid. Dat is kort gezegd de portee van dit op Hongaarse volksliedjes gebaseerde muziekwerk. Volksmuziek en klassieke muziek. Een wonderlijke combinatie en aanleiding tot onwaarschijnlijk mooie muziek. Van Mozart tot Mahler. Jammer alleen dat Kodály moest meemaken dat het communistische regime van zijn land in 1940 verbood het werk nog uit te voeren. Het is een werk dat allerlei schakeringen liet horen. Van somber tot uitbundig en een kolfje naar de hand van Liss. Zoals te doen gebruikelijk zeer aanwezig met duidelijke aanwijzingen waarop de musici gretig ingingen. Een wat oudere dame naast me reageerde tijdens het applaus desgevraagd enthousiast op mijn vraag hoe ze het fenomeen matinee ervoer. “Het is geweldig. Wij zijn beiden al een heel stuk in de tachtig. Mijn man durft niet meer auto te rijden. Daarom zijn we vanmiddag vanuit Valkenswaard met de bus naar Eindhoven gekomen. Lekker op ons dooie gemak. En straks gaan we nog even het centrum in, drinken we een glas wijn en gaan we weer terug met de bus. Dat zou ons ’s avonds niet lukken! Wat ons betreft mogen er meer matinees georganiseerd worden. Heerlijk!” Haar man knikt instemmend. Ik zie de affiches al voor me! “philharmonie zuidnederland nodigt alle Zuid-Nederlandse 80-plussers uit voor een weldadig mooie matinee! En breng gerust uw kleinkinderen mee!” Met een inleiding vooraf door één van de orkestleden compleet met een ‘nazit-plus’ met een Brabants worstenbroodje/ Limburgse vlaai én limonade! Mooi experiment om uit te proberen, zou’k zo zeggen…

“Wat ons betreft mogen er meer matinees georganiseerd worden. Heerlijk!”

Trouvaille van het mooiste soort
Iets verder in het Oost-Europese was de Roemeen George Enescu actief. Wonderkind, vioolvirtuoos én -leraar. Leerling Yehudi Menuhin wist er alles van en kwam woorden te kort om zijn bewondering voor Enescu veelvuldig te uiten. Een componist ook met diepe eerbied voor de volksmuziek van zijn vaderland. Dat tekende hij op in dat prachtige werk ‘De Roemeense Rhapsody nr. 1’. Eerste klarinettist Arno van Houtert mag Enescu dankbaar zijn, want het begin van dit werk geeft dit instrument alle kans te schitteren. Hetgeen de soloklarinettist dan ook professioneel en met zichtbaar plezier deed. Wat een heerlijke speelmuziek! Perfect opgepakt door het voltallige orkest met ook hier weer een zo goed als onzichtbare rol van Liss. Onzichtbaar omdat hij volledig in dienst van de muziek acteert, de essentie ervan feilloos aanvoelt, maar vooral zijn collega’s –ik blijf het een trouvaille van het mooiste soort vinden, die term naar de orkestleden toe- van het orkest alle gelegenheid geeft het beste uit hun talent te halen. Na een verdiend langdurig applaus van de volle zaal breekt de pauze aan in een heerlijke ambiance. Met concertbezoekers die plaatsnemen in de foyer. Uiteindelijk vinden we een tafel waaraan zes mensen een plek vinden. Ze kennen elkaar niet, maar in no time worden meningen uitgewisseld over het concert. Het biedt me tevens gelegenheid mijn nano-onderzoek naar dat matineefenomeen voort te zetten. Een jong stel, zoals later blijkt, beiden expats, zijn ronduit duidelijk. ‘Morgenvroeg,’ zegt zij, aan haar accent te horen een Française, ‘moet ik extreem vroeg op om naar een congres te gaan in Sacramento. Ik had er niet aan gedacht om naar dit concert te gaan als het vanavond was. Daarom mogen wat mij betreft matinees meer en meer geprogrammeerd worden!’ De twee andere buren knikken instemmend en kijken met voldoening terug op de uitgebreide lunch die aan deze matinee voorafging.

“Wat een heerlijke speelmuziek! Perfect opgepakt door het voltallige orkest”



‘Ik wou dat ik van was was….’
Als je googelt op Korngold overkomt je een vloedgolf aan items. Over zijn leven alsook over zijn diverse oeuvre. Met als leidmotief ‘film’. Talloze films werden voorzien van of, misschien wel een nog betere omschrijving, gecomplementeerd door zijn muzikale vondsten. Auteur Machiel Swillens van de programmatoelichting noemt als concreet voorbeeld de film Another Dawn, een typisch Hollywoodproduct uit 1937 met Errol Flynn in de hoofdrol. Dat cinemagrafische product begint met het beginfragment van zijn vioolconcert uit 1945. Het werd uitgevoerd door Simone Lamsma, die ondermeer studeerde aan de door Menuhin opgerichte vioolschool in Londen. Met haar ‘Mlynarski’-Stradivarius uit 1718 haalde deze ranke violiste werkelijks alles uit dit soms verstilde alsook hyperdynamische concert. Ofschoon het niet mijn favoriete muziek is - het concert mist iets; de bezonkenheid van dat van Bruch, de functionele virtuositeit van dat van Tsjaikovsky, het hartverwarmende van dat van Brahms, het is inderdaad wat mij betreft té filmisch en daardoor soms ook te leeg van inhoud, want te veel typisch Amerikaans effectbejag! - wist Lamsma met een overweldigende inzet deze muziek over het voetlicht te brengen. Wat dat betreft was het applaus dan ook terecht net zoals het meerdere keren ‘terugkomen’. Over trouvailles gesproken. Lamsma ontkwam er niet aan ‘iets’ te doen als toegift. En dat werd dus dit keer geen Bach-Partita nummer zoveel, of een Sarasate-capriccio. Neen, een werkelijk virtuoos uitgevoerde versie à la Paganini van het volksliedje(..) ‘Ik wou dat ik van was was en jij van perpetijn’. Mooi, aandoenlijk bijna blijkens de reacties van het –toegegeven- grijsharige gedeelte van het publiek.

“Met haar ‘Mlynarski’-Stradivarius uit 1718 haalde de ranke violiste Lamsma werkelijks alles uit dit soms verstilde alsook hyperdynamische vioolconcert”

Lenny doet de philharmonie swingen als ware het een bigband
Bernstein. Telg van een Joodse familie. In 1908 vluchtten zijn ouders vanuit Rusland naar, inderdaad, Amerika. Hij werd bijna de verpersoonlijking van de ‘American Dream’. Machiel Swillens beschrijft het kort en bondig in de programmatoelichting: ‘Geniaal componist (West Side Story…), briljant verteller (Denk aan zijn door honderden door kinderen bezochte muziekuitvoeringen in New York met het gelijknamige orkest), flamboyante persoonlijkheid (geen commentaar…) en een van de eersten die de sterrenstatus bereikte als dirigent (Von Karajan haalde hetzelfde huzarenstuk uit, maar op een geheel andere manier dan Bernstein).
Het uitgevoerde werk, de balletsuite ‘Fancy free’ uit 1944 is te omschrijven als typisch ‘Bernstein’. Heftig, exotisch, meer dan dynamisch én super swingend. Wauw, wat een heerlijke muziek. Mijn buurvrouw omschreef het ‘Hoe is het toch mogelijk dat een klassiek symfonieorkest kan klinken als een swingende bigband, fantastisch!’. Daarmee is geen woord te veel gezegd. Dat Dmitri Liss tevens beschikt over acteertalent bleek uit de opkomst bij deze suite. Als ware hij beschonken, net zoals overigens de ritmesectie van het orkest(..), dat zich maar al te graag de whiskyglazen liet vollopen, ondernam hij met enige omzichtige omwegen de bok. Prachtig!

’“Heftig, exotisch, meer dan dynamisch én super swingend. Wat een heerlijke muziek’”

Het voordeel van een matinee
De nazit. Met enige alsook terechte trots aangekondigd door de philharmonie zuidnederland. Een gelegenheid tevens om ook de leden van het orkest te ontmoeten en met hen teen en tander te bespreken. Van harte hoop – én zou ik zelfs wensen- dat deze formule meermaals wordt uitgevoerd. In ieder geval tijdens een matinee. Dezelfde mevrouw, met wie ik sprak tijdens de pauze, had, zei ze, nagedacht over dat fenomeen ‘matinee’. ‘Het geeft ons, mijn man en mij, een soort van zondaggevoel van destijds. In het toentertijd door en door katholieke Brabant was er die bijna natuurlijke agenda: de hoogmis, met prachtige koorzang, het wat extra uitgevoerde zondagdiner met het operaprogramma ‘Opera en belcanto’ van de Belgische BRT met Etienne van Nesten als presentator op de achtergrond. En nadien iets anders. Zoals familiebezoek. Leuk hè?’ Manlief, met een ietwat schalkse blik in zijn ogen reageert quasi ondeugend met de opmerking ‘Je gaat toch geen details vertellen over dat iets anders…?’ Een lachsalvo maakt een einde aan deze –in elk opzicht- gedenkwaardige matinee…Met dank aan de philharmonie zuidnederland én chef-dirigent Dmitri Liss! Waarvan acte!!

“Het geeft ons, mijn man en mij, een soort van zondaggevoel van destijds, deze matinee…heerlijk”

Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl
 

Liss bezorgt Zuid-Nederland een zalig, muzikaal kerstfeest

Door Eric Kolen

Met een gerust hart durf ik te stellen dat de verhouding, de artistieke chemie tussen Dmitri Liss en ‘zijn’ philharmonie zuidnederland optimaal is, een uiterst positieve ontwikkeling kent en wat mij betreft hopelijk tot in lengte van jaren wordt voortgezet! Voilà! De afgelopen kerstconcerten vormen andermaal het bewijs voor deze uitspraak. Wat een mateloos genieten weer. Alleen al dat moment ná de uitvoering van dat meesterlijke, avontuurlijke concert voor twee piano’s van Philip Glass(Baltimore, 1937) door Arthur en Lucas Jussen. Niet voor de eerste keer applaudisseerden verschillende leden van het orkest na hun eigen optreden. Voor Liss? Voor de broers? Voor zichzelf? Wie zal het zeggen? Maar enkel en alleen al dát dit gebeurt, spreekt boekdelen en geeft aan dat er een regelrechte klik is tussen dirigent en orkest!

(Trouwens, Glass, officieel minimal music-componist was al eens in Eindhoven met een alleszins opmerkelijk optreden. Een impressie hiervan kun je nabekijken op you tube(1)! Een uitvoering van dit concert voor twee piano’s is eveneens terug te zien en te beluisteren in een uitvoering van de Franse zussen Labecque(2).

De samenwerking is een uiterst positieve ontwikkeling en mag wat mij betreft tot in lengte van jaren worden voortgezet!

De vijfde
De Jussen-brothers ontroerden overigens iedere aanwezige met hun toegift. Na het soms oorverdovende geluid van Glass’ concert daalden zij af tot in de diepste spelonken van even sober als indrukwekkend musiceren. Geen poespaspianospel, nee, complete overgave aan de muze! Uiterst geconcurreerd speelden zij een bewerking van György Kurtág van Bachs’ opus 106 ‘Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit’. Laat je geen kans ontnemen om hiervan ná te genieten van diverse interpretaties op you tube(3)!



Andermaal weer datzelfde tafereel van eensgezind applaudisseren van de musici na afloop van Tsjaikovski’s vierde symfonie, die heerlijke zo typisch Russische symfonie. De eerste in dat beroemde rijtje van zijn drie laatste symfonieën. Wat een musiceervreugde van de muzikanten! Wat een inzet, wat een concentratie, wat een aanstekelijke manier van vooral willen samenwerken van orkest en dirigent. Van fluisterende passages tot en met klankerupties van jewelste, het kwam allemaal langs. Chapeau! Wanneer wordt de vijfde van Tsjaikovski uitgevoerd en komt er een dubbel-DVD van dit trio grootse symfonieën op de markt? Dat het winkelwagentje maar gevuld moge worden met dit soort prachtige producten!

Wat een inzet, wat een concentratie, wat een aanstekelijke manier van vooral willen samenwerken van orkest en dirigent. Chapeau!

Verrassend
Eén week later andermaal die geste van een aantal elkaar schouderkloppende musici na de uitvoering van het vioolconcert van de bebaarde, Russische componist en een regelrechte uitdaging voor elke violist. Gezegd mag worden dat concertmeester Lei Wang werkelijk alles wat ze in huis heeft aan dienende virtuositeit én muzikaliteit in de strijd gooide. Wat een violiste! Wat een spel! Wat een door en door heerlijke muziek! Zou wat mij betreft best wel meer mogen gebeuren! Soloconcerten met eigen musici! Why not? Staat zoiets op stapel?



Een ander aspect mag evenmin onvermeld blijven. Het eerste van de twee concerten begon dit keer met een trouvaille. Niet één van de orkestleden verzorgde de inmiddels korte toelichting vooraf op het concert, neen, intendant Stefan Rosu betrad het podium. Zou hij, zo vroeg ik me gespannen af, goed nieuws hebben vanuit het provinciehuis?

Zou wat mij betreft best wel meer mogen gebeuren! Soloconcerten met eigen musici! Why not?

Op een houtje tikken
Helaas, het mocht (nog) niet zo zijn! Rosu kondigde nochtans een extra muziekstuk aan. Een kort, maar desalniettemin verrassend ritmisch opus van de ook al Amerikaanse minimal music componist Steve Reich(New York, 1936). En wel zijn ultrakorte, maar zeker niet minder interessante werk ‘Music for Pieces of Wood’. Een prachtig gezicht, vijf in een negentiende eeuws rokkostuum gehulde musici die op een stuk hout staan te tikken. Och, muziek overstijgt alles! Niet dan?

Het enige minpuntachtige opmerking kwam van een dame naast me, die beide concerten bezocht en zich afvroeg waarom de vierde van Tsjaikovski twee weken achter elkaar geprogrammeerd werd. “Dat had’, zo vroeg ze zich af, ‘toch ook de Pathétique geweest kunnen zijn!? Daarvan genoot ik zo verschrikkelijk ergens in het voorjaar!’’ Echter, samenvattend, wat een genieten was het van deze twee zalige kerstconcerten. Over chemie gesproken. Met dank aan Dmitri Liss én zijn philharmonie zuidnederland. Ad multos annos!

Een prachtig gezicht, vijf in een negentiende eeuws rokkostuum gehulde musici die op een stuk hout staan te tikken…

(1)Glass in Eindhoven/2010 – EDtv.nl

https://www.youtube.com/watch?v=VzbOLO-wpuQ

(2)Uitvoering zussen Labecque olv van Van Zweden

https://www.medici.tv/en/concerts/marielle-katia-labeque-orchestre-de-paris-jaap-van-zweden-glass-shostakovich-philharmonie-de-paris/

(3)Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit van Bach in een bewerking van György Kurtág 

https://www.youtube.com/watch?v=0wOlGJFkqic

Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl

Inauguratie van Het philharmonie zuidnederland Fonds

Door Roos Naves

Champagnebubbels en brede glimlachen – kenmerkend voor een feestelijk event met de blik op de toekomst. Op 1 december 2017 werd Het philharmonie zuidnederland Fonds geïnaugureerd. Voorafgaand aan het concert werden de genodigden in de bovenzaal van Theater aan het Vrijthof uitgenodigd. Buiten stond de kerstmarkt al, draaide de kerstmuziek en schitterden vele lichtjes. Deze lichtjes waren terug te zien in de ogen van intendant Stefan Rosu en de bestuurder van het Elisabeth Strouven Fonds Dik Mol na de ondertekening van het contract. Ook in de ogen van de bezoekers kon de voorpret gelezen worden – ze verheugden zich op een avond met de “grote” Hannes Minnaar.



Een “hele grote Minnaar” werd gezegd – al leek hij vanuit de zaal toch behoorlijk normaal qua proporties. Zijn spel daarentegen was inderdaad zeer groots. Dit lag niet alleen aan zijn fabuleuze toets, maar ook aan de gloednieuwe Steinway & Sons concertvleugel waarop Minnaar het 22e pianoconcert van Mozart speelde. Voorafgaand aan zijn pianoconcert klonk de Nederlandse première van Abrahamsens “Stratifications”. Moderne muziek vraagt om een scherp en aandachtig oor. Ik merk dat door meerdere keren van onderdompeling in moderne muziek de verschillende lagen in een modern stuk steeds beter naar voren komen. Steeds duidelijker worden dan de verschillende klankkleuren.



De hele avond had een feestelijk karakter. Niet alleen vanwege de gloednieuwe vleugel en het spel van Hannes Minnaar met de philharmonie zuidnederland, maar ook omdat Het philharmonie zuidnederland Fonds een toekomst biedt voor dit prachtige orkest. De wethouder van de gemeente Maastricht Mieke Damsma schonk het fonds namens de gemeente Maastricht 15.000 euro. Tevens deed het Elisabeth Strouven Fonds een eerste gulle bijdrage. Spontaan applaus klonk in de zaal bij de warme woorden die wethouder Mieke Damsma sprak over de philharmonie zuidnederland. Zo werd het net geïnaugureerde fonds in de watten gelegd, zo zacht als het enkele weken oude kindje van Hannes Minnaar.



Met een glas champagne toosten we op Het philharmonie zuidnederland Fonds. Sprankelende bubbels en glimmende mensen. Een sfeer die paste bij de kerstverlichting buiten op het Vrijthof.

Klassieke muziek beleven 

Door Roos Naves

Het thema van de avond was new energy. Deze energie voelde je letterlijk tijdens het luisteren naar Beethoven 4, maar ook in de ontmoetingen die ik met nieuwe mensen had.

CREW, een Brussels theatergezelschap, nam ons mee in de fysieke wereld van muziek. Wellicht denk je nu, kan muziek wel fysiek beleefd worden? Zeker! Stel je voor dat je een koptelefoon op zet en je ogen sluit. Je staat rechtop met je handen ontspannen langs je lichaam. In de rug voel je een plaat. De muziek begint te spelen en zeer langzaam wordt het plateau waarop je staat gekanteld in een horizontale positie. Van een staande positie glijd je naar een horizontale positie, zonder dat je dit zeer bewust waarneemt. Het evenwichtsorgaan is in de war en het enige wat zich om je begeeft is de muziek. Voor een lange tijd voelde het alsof ik in een bubbel zat – een bubbel van muziek. Een heel unieke ervaring!



Op een andere plek stroomde de muziek letterlijk door mijn lichaam heen. De trillingen uit het orkest werden door ijzeren platen gestuurd en versterkt. Met mijn voorhoofd tegen de plaat en mijn oren dicht ontstonden nieuwe tonen in mijn hoofd. Tonen die precies overeenkwamen met de muziek zodra ik mijn oren weer opende.


Na de spectaculaire belevenis van de muziek werden we verwend met een diner van Maison de Boer. De hele avond werd begeleid door interessante sprekers als het Solar Team uit Eindhoven, Elphi Nelissen en Jo van Ham. Niet alleen de sprekers gaven stof tot nadenken, ook de gesprekken onderling inspireerde me.



De philharmonie zuidnederland heeft, wat mij betreft, met Leading the South een uniek evenement opgezet. Een evenement dat doet leven – het letterlijke (be)leven van de muziek en het (op)leven van de contacten was prachtig! 

Klassieke muziek & techniek: reset van je muzikale beleving

Door Noud de Greef

Toen we aangekomen waren bij het Klokgebouw in Eindhoven…. juist, hoewel de titel klassieke muziek meldt, ging ik samen met een vriend naar een optreden van het philharmonie zuidnederland, in samenwerking met het theatergezelschap CREW, in de oude fabriekshallen op Strijp-S. Niet naar een zitconcert in het Eindhovense Muziekgebouw. Ik was bij de i-Classic Music & Technology waar het juist de bedoeling was met vingers in je oren de trillingen te voelen, door je hoofd tegen een stalen plaat te houden of te liggen op een plank. Wat?

Precies. Daarom voor deze ene keer een en toen omschrijving van de avond. Bizar is het woord wat nog het beste in de buurt komt. Muziekbeleving herontdekken door te spelen met gehoor, zicht en gevoel. Enfin, na binnenkomst kregen we als eerst een sticker op de borst. Met een nummer als een van de eersten op locatie. Niet iedereen had dezelfde kleur of een nummer. We liepen door naar de volgende hal waar we dan de zaal verwachtten met de stoeltjes van de muzikanten of een podium. Goed, er was een klein podium, maar verder was de hal leeg op een mobiele bar na. Denk aan de beelden van een Urbex fotoserie.

We namen een biertje. Brand, Delirium of een Duvel. In een plastic glas. Een beetje Lowlands gevoel. Er druppelden steeds meer mensen binnen. Niet allemaal Lowlands gangers, maar verder een heel divers publiek waar geen rode draad in viel te ontdekken. Alsof we in een levend spelletje Wie Is het? terecht waren gekomen. Oud, jong, in pak, spijkerbroek en lucky pants. Misschien niet zo gek, want hoeveel mensen zullen meteen een kaartje hebben gekocht door de woorden Beethovens Vierde in combinatie met techniek? Voor een totaalsensatie van lichaam en geest? Stelletje hippies!
 


Een dame in stofjas kwam de zaal binnen. Stilte. Ze beklom het podium en sprak ons toe. We moesten op grond van de kleur van onze sticker een andere dame in stofjas volgen. Door naar de volgende hal van ‘t Klokgebouw. Lampen op de grond, die langs de stalen pilaren de ruimte ietwat verlichtten. Een orkest rechts en in de verte nog wat waar de andere twee groepen eerst naartoe gingen. We werden opgedragen onze schoenen uit te doen en de hotelslippers aan te trekken. Overal mochten we gaan zitten of liggen, pal naast de muzikanten.

Muzikanten, het zijn net mensen

Ik zat naast de verhoging van de dirigente, met links van me de eerste viool en rechts nog meer strijkers, met alle andere muzikanten in een boog van 180 graden daartussen. Dolby Surround 180 dus, in plaats van 5.1. Ik voelde de wind van het zwaaiende baton, hoorde een snuif van de violiste en schrok van de hak van de dirigente. Zo dichtbij zaten we dus. Ze trapte regelmatig stevig op haar plateau. Ik noem haar Repelsteeltje.


Dat stampen was een van de bijzondere sensaties. Ik hoorde de violisten inademen, een flinke tuig voor een uithaal. Je hoorde het krassen van de strijkstokken op de snaren. Hoe je het precies noemt, iets metaligs? Er hoestte iemand in het orkest. Een kleine gniffel uit een andere hoek. Het orkest leeft. De muzikanten vormden een organisch geheel. Een knuffelbaar monster en wij als publiek waren haast een ijsklontje in de mond waar ze mee speelden. Niet zij, maar wij waren de attractie. Met onze witte pantoffels.

Silent Disco met je vingers in je oren

Na een tik op onze schouders schuifelden we achter de stofjas aan naar een andere opstelling. We kregen een koptelefoon en een korte instructie. Zet ‘m op, zet ‘m af, ervaar het verschil en vooral: ga met je vingers in je oren tegen een stalen plaat staan. Een verwijzing naar Beethovens latere jaten: deze beroemde componist werd namelijk dover en zelfs doof. Niet handig als je leven draait om het maken van symfonieën. Hij loste dat op door de muziek te voelen: zelfs met een metalen voorwerp in zijn mond om zo de trilling ‘binnen’ te krijgen.
 


En zo stond ik dus. Vingers in mijn oren. Ogen dicht. Mijn voorhoofd werd koud van het staal en ik had een echoënde zoem in mijn hoofd. Over de koptelefoon een lichte bewerking van wat er een 25 meter verderop live gespeeld werd. Ondanks het gevaar van een baton in mijn oog wilde ik eigenlijk terug naar die plek. Maar we gingen juist door, maar de derde positie in de muzikale piramide. Net zo’n mysterieus object als dit muziekstuk.

Vertrouw me

Hier kwamen de nummers naar voren. Zwijgend werden we naar een plekje gedirigeerd. Iedereen met nummer 1, waaronder ik dus, mocht als eerste plaats nemen, staand met de rug tegen een houten plank. Een man in stofjas keek me aan. Zijn blik sprak uit ‘vertrouw me’. Hij gebaarde, koptelefoon op, ogen dicht en ontspan…


De muziek ging door en langzaam kantelde de plank. Met mij erbij. Onder de plank ook een trilapparaat. Mijn handen zakten tot ze de plank raakten. Was ik nu horizontaal? Ik zag het later bij de nummers twee gebeuren. Inderdaad, helemaal vlak en langzaam, heel langzaam weer terug. Volledig opgaan in muziek en door het spelen met evenwichtsorgaan nog een extra sensatie erbij.

De i van i-Classics staat vast voor instant.


Een uur. En het was voorbij. Veel te kort maar geen kans om weer opnieuw de driehoek te doorlopen. Dit was bijzonder. Alleen al die plek tussen het orkest, waar je alle extra geluiden hoort, het harde werken van de muzikanten op je af voelt spatten. Ik voelde me zelfs bezwaard om daar foto’s te maken tijdens het muziekspel, dat zegt genoeg. Niet dat het echt over zou komen, want hoe vang je dat spectrum van alles om je heen, zo dat jij het nu kunt lezen op een plat beeldscherm, met waarschijnlijk slechts twee kleine speakertjes?

Die i van i-Classics, dat lijkt volgens de beschrijving te staan voor innovatie. Maar voor mij voor instant. Instant classic dit. Mag ik weer? Wat een geweldige manier om (al dan niet) opnieuw kennis te maken met klassiek.

 

Doorgrondt Liss Mahlers 'Tragische'?

Door Eric Kolen
De manier waarop twee van de zes leden van de uitgebreide slagwerksessie van de philharmoniezuidnederland elkaar op de schouders sloegen na afloop van de ‘Tragische’ van Mahler was aanstekelijk. En terecht! Wat een ongelooflijke inspanningen hadden zij achter de rug; zowel fysiek, maar zeker ook muzikaal. En dat geldt eveneens voor de 103 andere musici van het orkest. Alleen…je moet er wél van houden. Van zó veel muziek, van zó veel noten, van zó veel drama, allemaal in één symfonie vervat. Het orkest werkte zich in de naad om de instructies van Dmitri Liss op te volgen. Zoals altijd met volle overgave. Alleen...Mahler. Arme man, ik begrijp het volkomen. Zo verschrikkelijk veel leed en diepmenselijk verdriet moeten verwerken in korte tijd. Om dat mysterie te doorgronden moet je van goeden huize komen om dat muzikaal vorm te kunnen geven.

Een diep doorgrondelijke stem
Het concert in het Eindhovense Muziekgebouw op vrijdag 28 oktober begon nochtans met een ander opus. Van Nederlandse kunne. Namelijk van Hendrik Andriessen, de Godfather van een oorspronkelijk katholiek componistengeslacht. Een beknopte biografie met veel informatie is te lezen via de volgende link https://nl.wikipedia.org/wiki/Hendrik_Andriessen. Een zeer veelzijdig iemand met een indrukwekkende lijst muziekwerken in alle mogelijke genres. Eén ervan is het uit 1923 stammende ‘Miroir de peine’ op teksten van de Franse dichter Henri Ghéon. Het is zeker geen Stabat Mater, maar de thematiek is wel gebaseerd op het lijden van de treurende Maria. Deze zeer expressieve, vocale muziek bleek een kolfje naar de hand…eh…de stem van mezzo Christianne Stotijn. Met her en der - voor mij- wat reminiscenties naar die door en door warme altstem van wijlen Kathleen Ferrier! Wat een machtig instrument kregen we te horen, ronduit fantastisch. Het is wel een opus deze ‘Miroir’ dat je meerdere keren moet besluiten om de essentie te doorgronden, maar die ingezette energie wordt dan ten volle beloond. Met name het vierde lied ‘Portement de Croix’ was ronduit schoon van klank en expressie. Voor mij hét hoogtepunt van deze cyclus. Graag zien en horen we deze Stotijn –ook al een telg uit een uiterst muzikaal geslacht- nog eens terug op de Zuid-Nederlandse podia!

‘Wat een machtig instrument kregen we te horen, ronduit fantastisch!’



Doorgronden
Een woord dat al een paar keer viel –doorgronden- en waarmee de papieren programmatoelichting begint. Met die richtinggevende titel: Dmitri Liss doorgrondt Mahler’. Dat is ronduit pretentieus en ik pretendeer geenszins om daar een afgewogen oordeel over te kunnen hebben. Ondanks het (her)beluisteren –op you tube natuurlijk- van delen van deze tragische symfonie van Mahler in uitvoeringen van Haitink, Bernstein en Abbado, toch niet de minst getalenteerde dirigenten van de vorige eeuw. Wel kom ik tot een andere persoonlijke conclusie. Gewaagd, bijna ondeugend zelfs! Het is de muziek die mij niet zo aanspreekt. Wauw, dat is hierbij dan gezegd en geschreven. Ik koester desalniettemin de meest diepmenselijke gevoelens voor hetgeen Mahler ooit overkwam. Ik bewonder zijn talent en respecteer zijn recht om gevoelens van allerlei aard en soort op papier te zetten. Maar, moet dat nu allemaal zó uitgebreid? Zó langdurig? Marjolein Sengers beschreef het sanderendaags heel mooi in het ED toen ze tijdens het concert verlangde naar een mooi overzichtelijk Mozart-symfonietje’. Schrijver dezes voegde zijn gezelschap na het eindapplaus iets soortgelijks toe, maar dan met de naam van Haydn én de opmerking: “Geen wonder dat Mahler nooit aan 106 symfonieën is toegekomen!’ “Foei, foei, foei!, das geen eerlijke vergelijking!”, voegde mijn levensgezellin mij streng glimlachend toe!

‘Ik koester de meest diepmenselijke gevoelens voor hetgeen Mahler ooit overkwam.’




Een denderende hamer
Over de uitvoering dan ook niets dan goeds. In die zin dat Dmitri Liss ook hier weer uitermate duidelijk aanwezig was. In zijn opvattingen met die zoals altijd scherp gepresenteerde gebaren, die de uitvoering een helder en doorzichtig karakter gaven. Ook de 109 musici op het vergrote podium; wat een prachtig gezicht dat stel rasmuzikanten! Die slagwerker, die maanden geoefend moet hebben om die loodzware hamer in het laatste deel op de juiste tel drie keer te laten denderen op dat hardhouten blok. Als het oog óók iets mag hebben, dan werd het weldadig beloond. Ook zestig(..) strijkers in zowel Andriessen als Mahlers derde deel –het Andante moderato- bezig te zien, fantastisch! Dat de acht hoorns misschien wel dé avond van hun symfonisch leven hadden, ik kijk er niets van op als dat zo is. En dan –nogmaals- die slagwerksessie. Waar zij meestal ondersteunend en dienstbaar is aan de rest van de muziek, dit keer speelde zij her en der de hoofdrol. Vandaar mijn conclusie: of Mahler doorgrond werd, kan ik niet beoordelen, maar van genieten van alle andere aspecten van symfonische muziek was wel degelijk sprake! Net zoals, thuisgekomen, overigens van het andante uit Schuberts’ eerste pianotrio…

‘Als het oog óók iets mag hebben, dan werd het weldadig beloond.’

Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl

Ravel & Van Woerkum zorgen voor toegevoegde waarde!

Door Eric Kolen
Als, ik herhaal, áls een symfonieorkest een compleet andere discipline inhuurt om het eigen product nóg mooier, nóg veelzeggender te maken, dan moet dat Fremdkörper van ultieme inhoud zijn, dan moet het iets hebben van een onvoorwaardelijke toegevoegde waarde. Met een aanvankelijk gevoel van scepsis betrad ik daarom de grote zaal van het Eindhovense Muziekgebouw. Op het interessante programma voor de pauze kom ik hierna graag terug. Want, wat cineast Lucas van Woerkum samenstelde, ik kan het niet anders duiden, was werkelijk indrukwekkend. In zijn creatief en zakelijk paspoort staat gegrift dat hij ‘klassieke muziek omzet in verhalende dramafilms’. En dat klopt voor de volle honderd procent.

Nanopromille

Resteert nochtans de vraag hoe deze geboren Brabander die pretentie waarmaakt. Ietwat platvloers gesteld, ‘Eerst zien en dan pas geloven’. Het antwoord van mijn kant is ondubbelzinnig positief. Een klasbak. Die met visie en overtuigingskracht zijn artistieke idee handen en voeten geeft. Hij maakte een film op basis van het eeuwenoude verhaal van Daphnis en Chloé.





Door en door van Oudgriekse snit en thematiek. Met volop drama, pathos en avontuur. In die zin is de film een toevoeging aan het muzikale verhaal. Dan geeft iedereen zich gewonnen. Crossovers vormen dán een zinvolle en genietbare aanvulling op de basis van het oorspronkelijk aanbod, in dit geval klassieke muziek. Knap! Het verhaal wordt verfilmd met mooie, zachte beelden van een jong stel met hooguit een nanopromille-percentage erotisering. Ook de inzet van een drietal professionele danseressen mag niet onvermeld blijven.

Liss op z’n best
Ene Maurice Ravel vond in de geboortejaren van mijn beide ouders -1912/1913- inspiratie om het door zijn landgenoot Sergei Diaghilev bestelde ballet –Daphnis en Chloé- op papier te zetten. In zijn inleiding gaf contrabassist Maarten Kroese het al aan: voor hem vormen deze suites van Ravel het hoogtepunt van de klassieke muziek van de twintigste eeuw. Alleen al het intensief luisteren naar deze partituur is een ervaring van jewelste. Waarin de Fransman alles wat hij te bieden heeft, kwijt kan. En dat is onwaarschijnlijk veel. Wat een muziek, wat een contrasten qua uitwerking, qua toewijding ook van het orkest. Hierin speelt Dmitri Liss een bepalende rol. Een en al dienstbaarheid. Het wezen van deze muziek tot in details beheersend. Zijn mensen –pardon collega’s, zoals hij ze pleegt te noemen- op een zichtbaar plesante manier triggerend alles te geven. Hetgeen zij vervolgens dan ook doen. Met liefde voor de muziek, die hiermee optimaal gediend wordt. Dat is de essentie van Liss’ optreden! Het applaus na afloop was navenant!

‘Het verhaal wordt verfilmd met mooie, zachte beelden van een jong stel met hooguit een nanopromille percentage erotisering.’





Stravinsky op reis
Wat een omnivoor toch die Stravinsky. Wat hij ook aan- en pakte, steeds verrassen zijn vondsten. Neem die ‘Suite 2 voor klein orkest’ waarmee de Rus begon in 1915. Aanvankelijk opgezet als vierhandig pianowerk, maar later – misschien om financiële reden?- uitgewerkt tot een orkestraal opus. Waarin het kleurrijke palet nóg wezenlijker aan bod komt. Bovendien is de neoclassicistische opzet een trouvaille en uiterst aangenaam ook! Je moet het maar kunnen én doen: op vakantie gaan naar Spanje en Italië en de aldaar opgedane ervaringen en indrukken op muziek zetten. Heerlijke speelmuziek derhalve voor de philharmonie en een kolfje naar de hand van Liss. Laat hem maar los gaan met deze tot zijn dna, zijn ‘artistieke-zijn’ behorende klankwereld.

Zonnige ritmiek

Dit gedenkwaardige concert werd geafficheerd als ‘met Liss en Skride naar Scandinavië’. Deels terecht als het gaat over de twee muziekwerken vóór de pauze. De ouverture ervan heette ‘Vivo’, een opus van de in 1958 geboren Finse componist Magnus Lindberg. Geen diepsombere muzikale woud- en sneeuwlawines beschrijvende Sibelius-achtige muziek. Neen, integendeel! Het leek erop alsof deze Scandinavische toondichter zijn muzikale heil in Zuid-Europese dreven zoekt. Heerlijke, zonnige alsook pittig ritmische speelmuziek. Te zien ook aan een meewiegende, bijna dansende Dmitri Liss op de bok. Echt een werk om te youtuben om er nog eens van te genieten. Dan lees je bovendien iets over de relatie ervan met de Carnegie Hall in New York…én Ravel!

Met liefde voor de muziek, die hiermee optimaal gediend wordt. Dat is de essentie van Liss’ optreden!


Ademloos
Tot slot in deze blog iets over de Deen Nielsen. Over zijn vioolconcert in het bijzonder. Stephen Westra beschrijft in de programmatoelichting het motto van Nielsens’ componeren: “Zijn hele leven zou Nielsen trouw blijven aan het ‘eenvoudige, oorspronkelijke’ muziekleven dat hij in zijn jeugd had leren kennen.” Violiste Baiba Skride, uit Letland afkomstig, voelde dat basale uitgangspunt treffend aan. Technisch perfect wist ze het publiek én het orkest mee te nemen in dit soms verstild lyrische concert. De cadens maakte grote indruk op mij. Wat een hyperromantisch idioom, wat een inzet om deze boodschap over te brengen op het ademloos luisterende publiek. De ontlading nadien was dan ook formidabel! Al met al een gedenkwaardig concert!

Post Scriptum
Maar liefst twee musici hebben wat te vieren. Voormalig solo-hoornist Jan Breukel en solofagottist József Auer dienen de muze van de klassieke muziek beiden veertig jaar. Van harte proficiat en ‘ad multos annos’… Allemaal te lezen in deKlank, het magazine van orkest en Vrienden van philharmonie zuidnederland. Feitelijk onmisbaar als je op de hoogte wil blijven van ontwikkelingen in de wereld van de klassieke muziek en de philharmoniezuidnederland natuurlijk in het bijzonder. Eenvoudig aan te vragen, kijk maar op de site! Hierin tevens een uitgebreide voorbeschouwing op de aanstaande concerten met op het programma ‘Mahler VI’ En Dmitri Liss op de bok…. Vol verwachting klopt ons hart.

Spetterende, jazzy start van nieuw concertseizoen

Door Eric Kolen
De manier waarop Dmitri Liss zijn collega-dirigent en tevens pianist Wayne Marshall omhelsde was opmerkelijk! Een duidelijk specimen van twee geestverwanten, die weten waarvoor ze staan: de muze dienen. En dat gebeurde deze avond –op 22 september 2017- in het Bredase Chassétheater in optima forma! Het programma bood hiervoor alle mogelijkheden. Het eerste concert onder de bezielende leiding van chef-dirigent Dmitri Liss was een feit. Het belooft veel, erg veel moois richting lente 2018.

 

Uitmuntende hulp
De manier waarop Liss verwelkomd wordt door zijn collega’s –zo noemt hij steevast de leden van het orkest; een mooi psychologisch doordenkertje- is opmerkelijk. Glimlachende gezichten, drukke strijkstokmishandelingen(..) en een instelling, die lijkt te zeggen van ‘Kom maar op, we zijn er klaar voor!’ Een mevrouw naast me zei het treffend: ”Je kunt zien dat dit stel voor elkaar gaat, mooi toch!?” Nu was het eerste opus een typische Rus. Van Sjostakovitsj zijn balletopus ‘De Gouden Eeuw’, opus 22a. Uit 1930 en drie delen omvattend. Auteur Frits de Haen –kunnen de teksten van de programmatoelichtingen niet óók voorafgaande aan een concert op de site gezet worden?- zegt het to the point: ‘de polka in dit stuk is het ‘pièce de résistance’. Wat een ritmiek, wat een inzet van –heerlijk om te zien- het slagwerkgedeelte van het orkest. Een bijkomend voordeel is dat een orkest alsdan compleet ingespeeld is. Daarbij uitmuntend geholpen door Liss, die ieder orkestlid aanzet tot een volledige overgave. Gewoonweg heerlijke speelmuziek. Met ook nog eens een cultuurpolitieke doelstelling van destijds. Google maar…

 

“Je kunt zien dat dit stel voor elkaar gaat, mooi toch!?”

 

Swingende solist
De manier waarop Wayne Marshall het podium betreedt is niet alleen mooi om te zien, maar bovendien indrukwekkend. Lenig als een tijger, zich bewust wetend van zijn kunnen en een pseudononchalante wijze van het zich achter de toetsen zetten. Een en al souplesse. En dan moet het concert nog beginnen. Over de muziek van Gershwin valt van alles te zeggen, maar dat ritmiek de boventoon vormt, dat een jazzy- verwevenheid van het notenspel het muzikale geheel bepaalt, is evident. Marshall weet daar vervolgens overtuigend raad mee. Wat een overgave aan de muziek, wat een wijze van technisch gezien ‘boven de muziek’ staan. Wonderbaarlijk! En ook hier weet Dmitri Liss zijn rol te spelen comme il faut. Voor de volle honderd procent de muziek, zijn orkest en de solist ondersteunend. Een rol die hem volledig tevreden lijkt te stellen. De uitvoering van dit Pianoconcert in F mag meer dan eens geprogrammeerd worden het komend decennium!

 

 

Wonderschone momenten
Het slotstuk van de avond bracht de zo goed als volle zaal weer terug naar Rusland. Met de Symfonische Dansen, opus 45 van Sergej Rachmaninov. Door en door Russisch. Qua temperament, qua toonzetting. Dán merk je dat deze muziek Liss niet alleen na aan het hart ligt, maar dat hij hier zijn hele ‘hebben en houden’ in kwijt kan. Uitersten opzoekend in de partituur in varianten van ppp tot fff, zijn collega’s bijkans opzwepend tot het uiterste. Het andante con moto in een walstempo trof me het meest! Wat een door en door heerlijke muziek! Wat mij betreft is nu al duidelijk dat ook dit tweede seizoen alle kansen biedt tot wonderschone momenten. En dáár kan geen gedeputeerde ook maar iets aan doen. Nou ja niets…

 

Dán merk je dat deze muziek Liss niet alleen na aan het hart ligt, maar dat hij hier zijn hele ‘hebben en houden’ in kwijt kan.

 

Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl
 

Liss’ tweede concertseizoen! Vol verwachting klopt ons hart...

 Door Eric Kolen
Binnenkort start het nieuwe concertseizoen van de philharmonie zuidnederland onder leiding van chef-dirigent Dmitri Liss. Zuid-Nederland staat veel schoons te wachten. Ikzelf schreef al uitgesproken positief over Liss’ eerste jaar. Maar, hoe denkt de regionale en landelijke muziekpers over Liss’ optredens? Reden om eens een diepe duik te nemen in de vele artikelen en recensies vanaf het eerste concert onder leiding van de nieuwe chef op 23 september 2016 in het Theater aan het Vrijthof.

 

Liss I - Een Russische-niche-maestro

Redacteur Maurice Wiche van De Limburger rept zelfs van een historisch moment. Over de Peer Gynt-uitvoering schrijft hij een weinig pikant ‘Sensitief laten de musici zich boetseren door Liss’ soepele gebaren, alsof ze willen zeggen dat hun driejarige verbintenis met deze man geen moetje is’. Om zijn recensie te besluiten met de wishfull thinking-achtige suggestie: ‘Na zoveel zwierigspontane dynamiek kijk je reikhalzend uit naar de resterende programma’s met de nieuwe chef’.


Dmitri Liss zelf geeft dat op 19 september een beetje aan. In een vraag-en-antwoord gesprek met Sandra Kooke van Trouw voegt hij haar toe dat ‘hij graag bij philharmonie zuidnederland wil werken, omdat de gezamenlijke wil er is om een goed orkest te vormen’.

 

 

De NRC schrijft iets soortgelijks naar aanleiding van het eerste concert: ‘Liss toonde zich een vaderlijke motivator met goede oren en een ferme greep op de spanningsopbouw’. De kwaliteitskrant gaat nog verder als het prijzend stelt: ‘Het eerste concertprogramma ontzenuwde het idee te maken te hebben met een Russische-niche-maestro’. Geen boude bewering, want het programma bevatte werken van componisten als Grieg, Ravel, Sibelius en toenmalig ‘componist des vaderlands’ Willem Jeths. Niks Russisch dus! Ergo, pure nieuwsgierigheid verleidt me het volgende concertseizoen op dit aspect te turven: vijftien niet-Russische componisten vermeldt het programma, terwijl ‘Moedertje Rusland’ slechts vier toondichters presenteert.

 

Brabants trio
De Brabantse klassieke muziekpers vaardigt maar liefst een delegatie van drie recensenten af naar het inauguratieconcert op 23 september 2016 in Maastricht. Mark van de Voort van Brabants Dagblad (BD) stelt na afloop vast dat: ‘Liss overduidelijk een echte persoonlijkheid is; het orkest mag zich in zijn handjes knijpen met zo’n dirigent.’ Good old Cornélie Hoendervanger van Eindhovens Dagblad (ED) lijkt blij verrast als ze zegt:’Wat mij het meest opviel, is dat het orkest eindelijk, eindelijk in staat is om zacht te spelen. Ze kunnen ineens fluisteren. Ongekend en dat is allemaal de verdienste van Liss.’

 

‘Eindelijk, eindelijk zijn ze in staat om zacht te spelen. Ze kunnen ineens fluisteren.’

 

 

Haar collega van het ED, Marjolijn Sengers, geeft aan Liss buitengewoon fysiek expressief te vinden en ze ‘begrijpt nu waarom het achterpand van zijn jasje extra breed is’, want, verklaart ze, ‘hij heeft die ruimte gewoon nodig. ’ Uit deze eerste reacties blijkt wel dat de verwachtingen in en buiten Zuid-Nederland hooggespannen zijn. Die opvatting wordt wellicht het mooist verwoord met een gezamenlijke conclusie van voornoemd Brabants trio: ’Bij de philharmonie zuidnederland is met de komst van Liss de tijd van risico’s aangebroken en dat is heerlijk. Het opent de mogelijkheden om nieuwe, spannende dingen te gaan doen.’ Ook ik ben vanzelf benieuwd naar de uitkomsten van dat hoopvolle gedachtegoed en noteer in mijn eerste blog over Liss I het volgende: ‘Deze Dimitri Liss lijkt in staat de verjongende philharmonie mee te nemen op een even betoverende als spannende, muzikale reis!’

 

Liss II – Een Russisch Kerstconcert
Drie maanden later geeft het podium plaats aan een giganticus, de pianist Boris Berezovsky. Hij speelt hét pianoconcert van Tsjaikovski, maar volgens Marjolijn Sengers vermorzelt hij vanaf zijn kleploze vleugel de noten van dit overbekende concert. Positiever is ze over Liss’ uitvoering van Sheherazade van Rimski Korsakov. Reden ook waarom het gebeuren werd aangekondigd als een Russisch Kerstconcert. In mijn blog heb ik het over ‘De manier waarop de componist dit materiaal muzikaal vertaalde, is ronduit verbluffend! En tevens een kolfje naar de hand voor chef-dirigent Dmitri Liss. Woorden schieten tekort om te verbaliseren hoe Liss zijn mensen motiveert, zijn mannen en vrouwen van de philharmonie!’

 

‘Woorden schieten tekort om te verbaliseren hoe Liss zijn mensen motiveert!’

 

 

Sengers rept in haar recensie van: ‘Stralend, warm, feeëriek, uitbundig’ én ‘Voor deze vertolking van Sheherazade zijn de superlatieven nauwelijks aan te dragen. Wat een krachtige, intens doorleefde uitvoering’.


In de Brabantse Top 10 van kunst- en cultuuruitingen kiest de gehele Brabant-pers het openingsconcert in september 2016 als nummer twee na de winnaar, de Jeroen Bosch-expo in ’s-Hertogenbosch. Mooi compact volgt de motivatie: ’Dmitri Liss bleek een gouden greep: hij werd omarmd tijdens zijn eerste optreden in Maastricht. Er was lof voor zijn muzikaliteit en ongekende passie en het vermogen om het gehele orkest tot zijn recht te laten komen. Liss is buitengewoon expressief, in zijn mimiek en lichaamstaal. Een echte persoonlijkheid.’ Je zou er bijna timide van worden. Trouwens, leest Dmitri Liss inmiddels een beetje Nederlands?


Liss III – Prokofjevs’ Vijfde
In mijn blog maak ik gewag van de volgende beoordeling, meer subjectief dan objectief, maar door en door gemeend. Het betreft hier de uitvoering van Prokofjevs’ Vijfde Symfonie. ‘Dmitri Liss. Wat een aanvoerder, wat een maestro, wat een bezieler. Ongelooflijk.’ De historische context van dit meesterwerk –een mooie wikipedia-zoektocht voor een druilerige zondagmiddag- geeft voeding aan de opvatting dat als klassieke muziek en het echte leven elkaar ontmoeten, er een toegevoegde waarde ontstaat. Het ED schrijft eveneens ‘over een zinderende Prokofjev’ en voorts van een concert ‘waarin tederheid en bitterheid om voorrang streden.’

 

Liss IV – Moesorgski’s Schilderijententoonstelling
Opnieuw geeft Sengers van het ED de inhoud en sfeer van dit concert treffend weer. In het ED van 20 maart schrijft zij: ‘Dmitri Liss heeft een goed gevoel voor wat dit orkest kan en voor de zaal kan hebben.’ Alsook iets verder in haar recensie: ’Voor philharmonie zuidnederland betekende dat schitteren op de vierkante meter. Strijkers, koper, hout en slagwerk vormden een sterk en homogeen, gedurfd en expressief, maar boven alles beschaafd en evenwichtig geheel!’ Schrijver dezes vat het concert met Moesorgski’s Schilderijententoonstelling als volgt samen:’ Dat deze constellatie voort moge duren tot in lengte van jaren!’ En daarmee is niets teveel gezegd!


‘Dat deze constellatie voort moge duren tot in lengte van jaren!’


Liss V - Publiekslieveling
Recensente Jeanette Vergouwen van de Provinciaal Zeeuwse Courant (PZC) kopt op 22 mei met een te verwachten en geenszins verwonderlijke uitspraak over haar streekgenoot: ‘Pianist Hannes Minnaar verovert alle harten.’ Dat slaat op zijn uitvoering van Chopins’ Tweede Pianoconcert. Over Tsjaikovsk’s Pathétique op 21 mei in de Grote Kerk in Veere is ze ronduit lovend en de rol daarin van Dmitri Liss omschrijft zij als volgt: ‘Dirigent Liss is een dynamische dirigent en dat kwam heel goed uit in deze Pathétique’. Om te besluiten met de constatering dat ‘naar deze uitgekristalliseerde droefheid ademloos werd geluisterd.’

 

 

Een week later herhaalt Cornélie Hoendervanger van het ED deze boodschap! Over de zesde van de Russische componist schrijft ze ‘dat het een indrukwekkende uitvoering werd, groots en meeslepend’. Om te eindigen met de zinsnede ‘De nieuwe chef-dirigent is duidelijk al de lieveling van het publiek.’ Ik kan het met deze conclusie voor de volle honderd procent eens zijn en misschien vertolkt een anonieme dame dat algemeen gevoelde sentiment misschien we het best met de woorden: “Als mijn gevoel waar is, staat Zuid-Nederland nog heel wat moois te wachten met deze dirigent!”
Volgens mij zijn er her en der nog wat plaatsen te bemachtigen in de Limburgse, Zeeuwse en Brabantse zalen waar de philharmonie zuidnederland onder leiding van Dmitri Liss het komende seizoen acte de présence geeft. Dat zijn er maar liefst zeven!

 

‘De nieuwe chef-dirigent is duidelijk al de lieveling van het publiek.’

 

Samenvatting
Het werd niet alleen een diepe, maar zeker ook langdurige duik in een ‘mer à boire’ aan superlatieven en loftuitingen als het gaat over de optredens van Dmitri Liss in het eerste jaar van zijn chef-dirigentschap.
Alles wijst erop dat dirigent én orkest zich in een gezamenlijk en optimaal samenwerkingsverband bevinden. Het tweede concertseizoen onder de leiding van Dmitri Liss belooft dan ook veel mooie en intense belevingsmomenten! Laat hem maar komen, deze Rus en een scala aan vermaarde solisten.

 

Wil je reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog? Mail dan je reactie naar: eric.kolen@bureauerasmus.nl