blogs

Hoe leuk is het als iemand zijn ervaring weergeeft over een concert, educatievoorstelling of een andere activiteit die hij of zij heeft meegemaakt met of bij ons orkest? Daar bieden we graag de gelegenheid voor en dat plaatsen we op deze pagina 'blog'. Trouwens, een 'vlog' mag natuurlijk ook! Stuur je bericht naar marketing@philharmoniezuidnederland.nl

Inauguratie van Het philharmonie zuidnederland Fonds

Door Roos Naves

Champagnebubbels en brede glimlachen – kenmerkend voor een feestelijk event met de blik op de toekomst. Op 1 december 2017 werd Het philharmonie zuidnederland Fonds geïnaugureerd. Voorafgaand aan het concert werden de genodigden in de bovenzaal van Theater aan het Vrijthof uitgenodigd. Buiten stond de kerstmarkt al, draaide de kerstmuziek en schitterden vele lichtjes. Deze lichtjes waren terug te zien in de ogen van intendant Stefan Rosu en de bestuurder van het Elisabeth Strouven Fonds Dik Mol na de ondertekening van het contract. Ook in de ogen van de bezoekers kon de voorpret gelezen worden – ze verheugden zich op een avond met de “grote” Hannes Minnaar.



Een “hele grote Minnaar” werd gezegd – al leek hij vanuit de zaal toch behoorlijk normaal qua proporties. Zijn spel daarentegen was inderdaad zeer groots. Dit lag niet alleen aan zijn fabuleuze toets, maar ook aan de gloednieuwe Steinway & Sons concertvleugel waarop Minnaar het 22e pianoconcert van Mozart speelde. Voorafgaand aan zijn pianoconcert klonk de Nederlandse première van Abrahamsens “Stratifications”. Moderne muziek vraagt om een scherp en aandachtig oor. Ik merk dat door meerdere keren van onderdompeling in moderne muziek de verschillende lagen in een modern stuk steeds beter naar voren komen. Steeds duidelijker worden dan de verschillende klankkleuren.



De hele avond had een feestelijk karakter. Niet alleen vanwege de gloednieuwe vleugel en het spel van Hannes Minnaar met de philharmonie zuidnederland, maar ook omdat Het philharmonie zuidnederland Fonds een toekomst biedt voor dit prachtige orkest. De wethouder van de gemeente Maastricht Mieke Damsma schonk het fonds namens de gemeente Maastricht 15.000 euro. Tevens deed het Elisabeth Strouven Fonds een eerste gulle bijdrage. Spontaan applaus klonk in de zaal bij de warme woorden die wethouder Mieke Damsma sprak over de philharmonie zuidnederland. Zo werd het net geïnaugureerde fonds in de watten gelegd, zo zacht als het enkele weken oude kindje van Hannes Minnaar.



Met een glas champagne toosten we op Het philharmonie zuidnederland Fonds. Sprankelende bubbels en glimmende mensen. Een sfeer die paste bij de kerstverlichting buiten op het Vrijthof.

Klassieke muziek beleven 

Door Roos Naves

Het thema van de avond was new energy. Deze energie voelde je letterlijk tijdens het luisteren naar Beethoven 4, maar ook in de ontmoetingen die ik met nieuwe mensen had.

CREW, een Brussels theatergezelschap, nam ons mee in de fysieke wereld van muziek. Wellicht denk je nu, kan muziek wel fysiek beleefd worden? Zeker! Stel je voor dat je een koptelefoon op zet en je ogen sluit. Je staat rechtop met je handen ontspannen langs je lichaam. In de rug voel je een plaat. De muziek begint te spelen en zeer langzaam wordt het plateau waarop je staat gekanteld in een horizontale positie. Van een staande positie glijd je naar een horizontale positie, zonder dat je dit zeer bewust waarneemt. Het evenwichtsorgaan is in de war en het enige wat zich om je begeeft is de muziek. Voor een lange tijd voelde het alsof ik in een bubbel zat – een bubbel van muziek. Een heel unieke ervaring!



Op een andere plek stroomde de muziek letterlijk door mijn lichaam heen. De trillingen uit het orkest werden door ijzeren platen gestuurd en versterkt. Met mijn voorhoofd tegen de plaat en mijn oren dicht ontstonden nieuwe tonen in mijn hoofd. Tonen die precies overeenkwamen met de muziek zodra ik mijn oren weer opende.


Na de spectaculaire belevenis van de muziek werden we verwend met een diner van Maison de Boer. De hele avond werd begeleid door interessante sprekers als het Solar Team uit Eindhoven, Elphi Nelissen en Jo van Ham. Niet alleen de sprekers gaven stof tot nadenken, ook de gesprekken onderling inspireerde me.



De philharmonie zuidnederland heeft, wat mij betreft, met Leading the South een uniek evenement opgezet. Een evenement dat doet leven – het letterlijke (be)leven van de muziek en het (op)leven van de contacten was prachtig! 

Klassieke muziek & techniek: reset van je muzikale beleving

Door Noud de Greef

Toen we aangekomen waren bij het Klokgebouw in Eindhoven…. juist, hoewel de titel klassieke muziek meldt, ging ik samen met een vriend naar een optreden van het philharmonie zuidnederland, in samenwerking met het theatergezelschap CREW, in de oude fabriekshallen op Strijp-S. Niet naar een zitconcert in het Eindhovense Muziekgebouw. Ik was bij de i-Classic Music & Technology waar het juist de bedoeling was met vingers in je oren de trillingen te voelen, door je hoofd tegen een stalen plaat te houden of te liggen op een plank. Wat?

Precies. Daarom voor deze ene keer een en toen omschrijving van de avond. Bizar is het woord wat nog het beste in de buurt komt. Muziekbeleving herontdekken door te spelen met gehoor, zicht en gevoel. Enfin, na binnenkomst kregen we als eerst een sticker op de borst. Met een nummer als een van de eersten op locatie. Niet iedereen had dezelfde kleur of een nummer. We liepen door naar de volgende hal waar we dan de zaal verwachtten met de stoeltjes van de muzikanten of een podium. Goed, er was een klein podium, maar verder was de hal leeg op een mobiele bar na. Denk aan de beelden van een Urbex fotoserie.

We namen een biertje. Brand, Delirium of een Duvel. In een plastic glas. Een beetje Lowlands gevoel. Er druppelden steeds meer mensen binnen. Niet allemaal Lowlands gangers, maar verder een heel divers publiek waar geen rode draad in viel te ontdekken. Alsof we in een levend spelletje Wie Is het? terecht waren gekomen. Oud, jong, in pak, spijkerbroek en lucky pants. Misschien niet zo gek, want hoeveel mensen zullen meteen een kaartje hebben gekocht door de woorden Beethovens Vierde in combinatie met techniek? Voor een totaalsensatie van lichaam en geest? Stelletje hippies!
 


Een dame in stofjas kwam de zaal binnen. Stilte. Ze beklom het podium en sprak ons toe. We moesten op grond van de kleur van onze sticker een andere dame in stofjas volgen. Door naar de volgende hal van ‘t Klokgebouw. Lampen op de grond, die langs de stalen pilaren de ruimte ietwat verlichtten. Een orkest rechts en in de verte nog wat waar de andere twee groepen eerst naartoe gingen. We werden opgedragen onze schoenen uit te doen en de hotelslippers aan te trekken. Overal mochten we gaan zitten of liggen, pal naast de muzikanten.

Muzikanten, het zijn net mensen

Ik zat naast de verhoging van de dirigente, met links van me de eerste viool en rechts nog meer strijkers, met alle andere muzikanten in een boog van 180 graden daartussen. Dolby Surround 180 dus, in plaats van 5.1. Ik voelde de wind van het zwaaiende baton, hoorde een snuif van de violiste en schrok van de hak van de dirigente. Zo dichtbij zaten we dus. Ze trapte regelmatig stevig op haar plateau. Ik noem haar Repelsteeltje.


Dat stampen was een van de bijzondere sensaties. Ik hoorde de violisten inademen, een flinke tuig voor een uithaal. Je hoorde het krassen van de strijkstokken op de snaren. Hoe je het precies noemt, iets metaligs? Er hoestte iemand in het orkest. Een kleine gniffel uit een andere hoek. Het orkest leeft. De muzikanten vormden een organisch geheel. Een knuffelbaar monster en wij als publiek waren haast een ijsklontje in de mond waar ze mee speelden. Niet zij, maar wij waren de attractie. Met onze witte pantoffels.

Silent Disco met je vingers in je oren

Na een tik op onze schouders schuifelden we achter de stofjas aan naar een andere opstelling. We kregen een koptelefoon en een korte instructie. Zet ‘m op, zet ‘m af, ervaar het verschil en vooral: ga met je vingers in je oren tegen een stalen plaat staan. Een verwijzing naar Beethovens latere jaten: deze beroemde componist werd namelijk dover en zelfs doof. Niet handig als je leven draait om het maken van symfonieën. Hij loste dat op door de muziek te voelen: zelfs met een metalen voorwerp in zijn mond om zo de trilling ‘binnen’ te krijgen.
 


En zo stond ik dus. Vingers in mijn oren. Ogen dicht. Mijn voorhoofd werd koud van het staal en ik had een echoënde zoem in mijn hoofd. Over de koptelefoon een lichte bewerking van wat er een 25 meter verderop live gespeeld werd. Ondanks het gevaar van een baton in mijn oog wilde ik eigenlijk terug naar die plek. Maar we gingen juist door, maar de derde positie in de muzikale piramide. Net zo’n mysterieus object als dit muziekstuk.

Vertrouw me

Hier kwamen de nummers naar voren. Zwijgend werden we naar een plekje gedirigeerd. Iedereen met nummer 1, waaronder ik dus, mocht als eerste plaats nemen, staand met de rug tegen een houten plank. Een man in stofjas keek me aan. Zijn blik sprak uit ‘vertrouw me’. Hij gebaarde, koptelefoon op, ogen dicht en ontspan…


De muziek ging door en langzaam kantelde de plank. Met mij erbij. Onder de plank ook een trilapparaat. Mijn handen zakten tot ze de plank raakten. Was ik nu horizontaal? Ik zag het later bij de nummers twee gebeuren. Inderdaad, helemaal vlak en langzaam, heel langzaam weer terug. Volledig opgaan in muziek en door het spelen met evenwichtsorgaan nog een extra sensatie erbij.

De i van i-Classics staat vast voor instant.


Een uur. En het was voorbij. Veel te kort maar geen kans om weer opnieuw de driehoek te doorlopen. Dit was bijzonder. Alleen al die plek tussen het orkest, waar je alle extra geluiden hoort, het harde werken van de muzikanten op je af voelt spatten. Ik voelde me zelfs bezwaard om daar foto’s te maken tijdens het muziekspel, dat zegt genoeg. Niet dat het echt over zou komen, want hoe vang je dat spectrum van alles om je heen, zo dat jij het nu kunt lezen op een plat beeldscherm, met waarschijnlijk slechts twee kleine speakertjes?

Die i van i-Classics, dat lijkt volgens de beschrijving te staan voor innovatie. Maar voor mij voor instant. Instant classic dit. Mag ik weer? Wat een geweldige manier om (al dan niet) opnieuw kennis te maken met klassiek.

 

Doorgrondt Liss Mahlers 'Tragische'?

Door Eric Kolen
De manier waarop twee van de zes leden van de uitgebreide slagwerksessie van de philharmoniezuidnederland elkaar op de schouders sloegen na afloop van de ‘Tragische’ van Mahler was aanstekelijk. En terecht! Wat een ongelooflijke inspanningen hadden zij achter de rug; zowel fysiek, maar zeker ook muzikaal. En dat geldt eveneens voor de 103 andere musici van het orkest. Alleen…je moet er wél van houden. Van zó veel muziek, van zó veel noten, van zó veel drama, allemaal in één symfonie vervat. Het orkest werkte zich in de naad om de instructies van Dmitri Liss op te volgen. Zoals altijd met volle overgave. Alleen...Mahler. Arme man, ik begrijp het volkomen. Zo verschrikkelijk veel leed en diepmenselijk verdriet moeten verwerken in korte tijd. Om dat mysterie te doorgronden moet je van goeden huize komen om dat muzikaal vorm te kunnen geven.

Een diep doorgrondelijke stem
Het concert in het Eindhovense Muziekgebouw op vrijdag 28 oktober begon nochtans met een ander opus. Van Nederlandse kunne. Namelijk van Hendrik Andriessen, de Godfather van een oorspronkelijk katholiek componistengeslacht. Een beknopte biografie met veel informatie is te lezen via de volgende link https://nl.wikipedia.org/wiki/Hendrik_Andriessen. Een zeer veelzijdig iemand met een indrukwekkende lijst muziekwerken in alle mogelijke genres. Eén ervan is het uit 1923 stammende ‘Miroir de peine’ op teksten van de Franse dichter Henri Ghéon. Het is zeker geen Stabat Mater, maar de thematiek is wel gebaseerd op het lijden van de treurende Maria. Deze zeer expressieve, vocale muziek bleek een kolfje naar de hand…eh…de stem van mezzo Christianne Stotijn. Met her en der - voor mij- wat reminiscenties naar die door en door warme altstem van wijlen Kathleen Ferrier! Wat een machtig instrument kregen we te horen, ronduit fantastisch. Het is wel een opus deze ‘Miroir’ dat je meerdere keren moet besluiten om de essentie te doorgronden, maar die ingezette energie wordt dan ten volle beloond. Met name het vierde lied ‘Portement de Croix’ was ronduit schoon van klank en expressie. Voor mij hét hoogtepunt van deze cyclus. Graag zien en horen we deze Stotijn –ook al een telg uit een uiterst muzikaal geslacht- nog eens terug op de Zuid-Nederlandse podia!

‘Wat een machtig instrument kregen we te horen, ronduit fantastisch!’



Doorgronden
Een woord dat al een paar keer viel –doorgronden- en waarmee de papieren programmatoelichting begint. Met die richtinggevende titel: Dmitri Liss doorgrondt Mahler’. Dat is ronduit pretentieus en ik pretendeer geenszins om daar een afgewogen oordeel over te kunnen hebben. Ondanks het (her)beluisteren –op you tube natuurlijk- van delen van deze tragische symfonie van Mahler in uitvoeringen van Haitink, Bernstein en Abbado, toch niet de minst getalenteerde dirigenten van de vorige eeuw. Wel kom ik tot een andere persoonlijke conclusie. Gewaagd, bijna ondeugend zelfs! Het is de muziek die mij niet zo aanspreekt. Wauw, dat is hierbij dan gezegd en geschreven. Ik koester desalniettemin de meest diepmenselijke gevoelens voor hetgeen Mahler ooit overkwam. Ik bewonder zijn talent en respecteer zijn recht om gevoelens van allerlei aard en soort op papier te zetten. Maar, moet dat nu allemaal zó uitgebreid? Zó langdurig? Marjolein Sengers beschreef het sanderendaags heel mooi in het ED toen ze tijdens het concert verlangde naar een mooi overzichtelijk Mozart-symfonietje’. Schrijver dezes voegde zijn gezelschap na het eindapplaus iets soortgelijks toe, maar dan met de naam van Haydn én de opmerking: “Geen wonder dat Mahler nooit aan 106 symfonieën is toegekomen!’ “Foei, foei, foei!, das geen eerlijke vergelijking!”, voegde mijn levensgezellin mij streng glimlachend toe!

‘Ik koester de meest diepmenselijke gevoelens voor hetgeen Mahler ooit overkwam.’




Een denderende hamer
Over de uitvoering dan ook niets dan goeds. In die zin dat Dmitri Liss ook hier weer uitermate duidelijk aanwezig was. In zijn opvattingen met die zoals altijd scherp gepresenteerde gebaren, die de uitvoering een helder en doorzichtig karakter gaven. Ook de 109 musici op het vergrote podium; wat een prachtig gezicht dat stel rasmuzikanten! Die slagwerker, die maanden geoefend moet hebben om die loodzware hamer in het laatste deel op de juiste tel drie keer te laten denderen op dat hardhouten blok. Als het oog óók iets mag hebben, dan werd het weldadig beloond. Ook zestig(..) strijkers in zowel Andriessen als Mahlers derde deel –het Andante moderato- bezig te zien, fantastisch! Dat de acht hoorns misschien wel dé avond van hun symfonisch leven hadden, ik kijk er niets van op als dat zo is. En dan –nogmaals- die slagwerksessie. Waar zij meestal ondersteunend en dienstbaar is aan de rest van de muziek, dit keer speelde zij her en der de hoofdrol. Vandaar mijn conclusie: of Mahler doorgrond werd, kan ik niet beoordelen, maar van genieten van alle andere aspecten van symfonische muziek was wel degelijk sprake! Net zoals, thuisgekomen, overigens van het andante uit Schuberts’ eerste pianotrio…

‘Als het oog óók iets mag hebben, dan werd het weldadig beloond.’

Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl

Ravel & Van Woerkum zorgen voor toegevoegde waarde!

Door Eric Kolen
Als, ik herhaal, áls een symfonieorkest een compleet andere discipline inhuurt om het eigen product nóg mooier, nóg veelzeggender te maken, dan moet dat Fremdkörper van ultieme inhoud zijn, dan moet het iets hebben van een onvoorwaardelijke toegevoegde waarde. Met een aanvankelijk gevoel van scepsis betrad ik daarom de grote zaal van het Eindhovense Muziekgebouw. Op het interessante programma voor de pauze kom ik hierna graag terug. Want, wat cineast Lucas van Woerkum samenstelde, ik kan het niet anders duiden, was werkelijk indrukwekkend. In zijn creatief en zakelijk paspoort staat gegrift dat hij ‘klassieke muziek omzet in verhalende dramafilms’. En dat klopt voor de volle honderd procent.

Nanopromille

Resteert nochtans de vraag hoe deze geboren Brabander die pretentie waarmaakt. Ietwat platvloers gesteld, ‘Eerst zien en dan pas geloven’. Het antwoord van mijn kant is ondubbelzinnig positief. Een klasbak. Die met visie en overtuigingskracht zijn artistieke idee handen en voeten geeft. Hij maakte een film op basis van het eeuwenoude verhaal van Daphnis en Chloé.





Door en door van Oudgriekse snit en thematiek. Met volop drama, pathos en avontuur. In die zin is de film een toevoeging aan het muzikale verhaal. Dan geeft iedereen zich gewonnen. Crossovers vormen dán een zinvolle en genietbare aanvulling op de basis van het oorspronkelijk aanbod, in dit geval klassieke muziek. Knap! Het verhaal wordt verfilmd met mooie, zachte beelden van een jong stel met hooguit een nanopromille-percentage erotisering. Ook de inzet van een drietal professionele danseressen mag niet onvermeld blijven.

Liss op z’n best
Ene Maurice Ravel vond in de geboortejaren van mijn beide ouders -1912/1913- inspiratie om het door zijn landgenoot Sergei Diaghilev bestelde ballet –Daphnis en Chloé- op papier te zetten. In zijn inleiding gaf contrabassist Maarten Kroese het al aan: voor hem vormen deze suites van Ravel het hoogtepunt van de klassieke muziek van de twintigste eeuw. Alleen al het intensief luisteren naar deze partituur is een ervaring van jewelste. Waarin de Fransman alles wat hij te bieden heeft, kwijt kan. En dat is onwaarschijnlijk veel. Wat een muziek, wat een contrasten qua uitwerking, qua toewijding ook van het orkest. Hierin speelt Dmitri Liss een bepalende rol. Een en al dienstbaarheid. Het wezen van deze muziek tot in details beheersend. Zijn mensen –pardon collega’s, zoals hij ze pleegt te noemen- op een zichtbaar plesante manier triggerend alles te geven. Hetgeen zij vervolgens dan ook doen. Met liefde voor de muziek, die hiermee optimaal gediend wordt. Dat is de essentie van Liss’ optreden! Het applaus na afloop was navenant!

‘Het verhaal wordt verfilmd met mooie, zachte beelden van een jong stel met hooguit een nanopromille percentage erotisering.’





Stravinsky op reis
Wat een omnivoor toch die Stravinsky. Wat hij ook aan- en pakte, steeds verrassen zijn vondsten. Neem die ‘Suite 2 voor klein orkest’ waarmee de Rus begon in 1915. Aanvankelijk opgezet als vierhandig pianowerk, maar later – misschien om financiële reden?- uitgewerkt tot een orkestraal opus. Waarin het kleurrijke palet nóg wezenlijker aan bod komt. Bovendien is de neoclassicistische opzet een trouvaille en uiterst aangenaam ook! Je moet het maar kunnen én doen: op vakantie gaan naar Spanje en Italië en de aldaar opgedane ervaringen en indrukken op muziek zetten. Heerlijke speelmuziek derhalve voor de philharmonie en een kolfje naar de hand van Liss. Laat hem maar los gaan met deze tot zijn dna, zijn ‘artistieke-zijn’ behorende klankwereld.

Zonnige ritmiek

Dit gedenkwaardige concert werd geafficheerd als ‘met Liss en Skride naar Scandinavië’. Deels terecht als het gaat over de twee muziekwerken vóór de pauze. De ouverture ervan heette ‘Vivo’, een opus van de in 1958 geboren Finse componist Magnus Lindberg. Geen diepsombere muzikale woud- en sneeuwlawines beschrijvende Sibelius-achtige muziek. Neen, integendeel! Het leek erop alsof deze Scandinavische toondichter zijn muzikale heil in Zuid-Europese dreven zoekt. Heerlijke, zonnige alsook pittig ritmische speelmuziek. Te zien ook aan een meewiegende, bijna dansende Dmitri Liss op de bok. Echt een werk om te youtuben om er nog eens van te genieten. Dan lees je bovendien iets over de relatie ervan met de Carnegie Hall in New York…én Ravel!

Met liefde voor de muziek, die hiermee optimaal gediend wordt. Dat is de essentie van Liss’ optreden!


Ademloos
Tot slot in deze blog iets over de Deen Nielsen. Over zijn vioolconcert in het bijzonder. Stephen Westra beschrijft in de programmatoelichting het motto van Nielsens’ componeren: “Zijn hele leven zou Nielsen trouw blijven aan het ‘eenvoudige, oorspronkelijke’ muziekleven dat hij in zijn jeugd had leren kennen.” Violiste Baiba Skride, uit Letland afkomstig, voelde dat basale uitgangspunt treffend aan. Technisch perfect wist ze het publiek én het orkest mee te nemen in dit soms verstild lyrische concert. De cadens maakte grote indruk op mij. Wat een hyperromantisch idioom, wat een inzet om deze boodschap over te brengen op het ademloos luisterende publiek. De ontlading nadien was dan ook formidabel! Al met al een gedenkwaardig concert!

Post Scriptum
Maar liefst twee musici hebben wat te vieren. Voormalig solo-hoornist Jan Breukel en solofagottist József Auer dienen de muze van de klassieke muziek beiden veertig jaar. Van harte proficiat en ‘ad multos annos’… Allemaal te lezen in deKlank, het magazine van orkest en Vrienden van philharmonie zuidnederland. Feitelijk onmisbaar als je op de hoogte wil blijven van ontwikkelingen in de wereld van de klassieke muziek en de philharmoniezuidnederland natuurlijk in het bijzonder. Eenvoudig aan te vragen, kijk maar op de site! Hierin tevens een uitgebreide voorbeschouwing op de aanstaande concerten met op het programma ‘Mahler VI’ En Dmitri Liss op de bok…. Vol verwachting klopt ons hart.

Spetterende, jazzy start van nieuw concertseizoen

Door Eric Kolen
De manier waarop Dmitri Liss zijn collega-dirigent en tevens pianist Wayne Marshall omhelsde was opmerkelijk! Een duidelijk specimen van twee geestverwanten, die weten waarvoor ze staan: de muze dienen. En dat gebeurde deze avond –op 22 september 2017- in het Bredase Chassétheater in optima forma! Het programma bood hiervoor alle mogelijkheden. Het eerste concert onder de bezielende leiding van chef-dirigent Dmitri Liss was een feit. Het belooft veel, erg veel moois richting lente 2018.

 

Uitmuntende hulp
De manier waarop Liss verwelkomd wordt door zijn collega’s –zo noemt hij steevast de leden van het orkest; een mooi psychologisch doordenkertje- is opmerkelijk. Glimlachende gezichten, drukke strijkstokmishandelingen(..) en een instelling, die lijkt te zeggen van ‘Kom maar op, we zijn er klaar voor!’ Een mevrouw naast me zei het treffend: ”Je kunt zien dat dit stel voor elkaar gaat, mooi toch!?” Nu was het eerste opus een typische Rus. Van Sjostakovitsj zijn balletopus ‘De Gouden Eeuw’, opus 22a. Uit 1930 en drie delen omvattend. Auteur Frits de Haen –kunnen de teksten van de programmatoelichtingen niet óók voorafgaande aan een concert op de site gezet worden?- zegt het to the point: ‘de polka in dit stuk is het ‘pièce de résistance’. Wat een ritmiek, wat een inzet van –heerlijk om te zien- het slagwerkgedeelte van het orkest. Een bijkomend voordeel is dat een orkest alsdan compleet ingespeeld is. Daarbij uitmuntend geholpen door Liss, die ieder orkestlid aanzet tot een volledige overgave. Gewoonweg heerlijke speelmuziek. Met ook nog eens een cultuurpolitieke doelstelling van destijds. Google maar…

 

“Je kunt zien dat dit stel voor elkaar gaat, mooi toch!?”

 

Swingende solist
De manier waarop Wayne Marshall het podium betreedt is niet alleen mooi om te zien, maar bovendien indrukwekkend. Lenig als een tijger, zich bewust wetend van zijn kunnen en een pseudononchalante wijze van het zich achter de toetsen zetten. Een en al souplesse. En dan moet het concert nog beginnen. Over de muziek van Gershwin valt van alles te zeggen, maar dat ritmiek de boventoon vormt, dat een jazzy- verwevenheid van het notenspel het muzikale geheel bepaalt, is evident. Marshall weet daar vervolgens overtuigend raad mee. Wat een overgave aan de muziek, wat een wijze van technisch gezien ‘boven de muziek’ staan. Wonderbaarlijk! En ook hier weet Dmitri Liss zijn rol te spelen comme il faut. Voor de volle honderd procent de muziek, zijn orkest en de solist ondersteunend. Een rol die hem volledig tevreden lijkt te stellen. De uitvoering van dit Pianoconcert in F mag meer dan eens geprogrammeerd worden het komend decennium!

 

 

Wonderschone momenten
Het slotstuk van de avond bracht de zo goed als volle zaal weer terug naar Rusland. Met de Symfonische Dansen, opus 45 van Sergej Rachmaninov. Door en door Russisch. Qua temperament, qua toonzetting. Dán merk je dat deze muziek Liss niet alleen na aan het hart ligt, maar dat hij hier zijn hele ‘hebben en houden’ in kwijt kan. Uitersten opzoekend in de partituur in varianten van ppp tot fff, zijn collega’s bijkans opzwepend tot het uiterste. Het andante con moto in een walstempo trof me het meest! Wat een door en door heerlijke muziek! Wat mij betreft is nu al duidelijk dat ook dit tweede seizoen alle kansen biedt tot wonderschone momenten. En dáár kan geen gedeputeerde ook maar iets aan doen. Nou ja niets…

 

Dán merk je dat deze muziek Liss niet alleen na aan het hart ligt, maar dat hij hier zijn hele ‘hebben en houden’ in kwijt kan.

 

Wilt u reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog, mail dan uw reactie naar eric.kolen@bureauerasmus.nl
 

Liss’ tweede concertseizoen! Vol verwachting klopt ons hart...

 Door Eric Kolen
Binnenkort start het nieuwe concertseizoen van de philharmonie zuidnederland onder leiding van chef-dirigent Dmitri Liss. Zuid-Nederland staat veel schoons te wachten. Ikzelf schreef al uitgesproken positief over Liss’ eerste jaar. Maar, hoe denkt de regionale en landelijke muziekpers over Liss’ optredens? Reden om eens een diepe duik te nemen in de vele artikelen en recensies vanaf het eerste concert onder leiding van de nieuwe chef op 23 september 2016 in het Theater aan het Vrijthof.

 

Liss I - Een Russische-niche-maestro

Redacteur Maurice Wiche van De Limburger rept zelfs van een historisch moment. Over de Peer Gynt-uitvoering schrijft hij een weinig pikant ‘Sensitief laten de musici zich boetseren door Liss’ soepele gebaren, alsof ze willen zeggen dat hun driejarige verbintenis met deze man geen moetje is’. Om zijn recensie te besluiten met de wishfull thinking-achtige suggestie: ‘Na zoveel zwierigspontane dynamiek kijk je reikhalzend uit naar de resterende programma’s met de nieuwe chef’.


Dmitri Liss zelf geeft dat op 19 september een beetje aan. In een vraag-en-antwoord gesprek met Sandra Kooke van Trouw voegt hij haar toe dat ‘hij graag bij philharmonie zuidnederland wil werken, omdat de gezamenlijke wil er is om een goed orkest te vormen’.

 

 

De NRC schrijft iets soortgelijks naar aanleiding van het eerste concert: ‘Liss toonde zich een vaderlijke motivator met goede oren en een ferme greep op de spanningsopbouw’. De kwaliteitskrant gaat nog verder als het prijzend stelt: ‘Het eerste concertprogramma ontzenuwde het idee te maken te hebben met een Russische-niche-maestro’. Geen boude bewering, want het programma bevatte werken van componisten als Grieg, Ravel, Sibelius en toenmalig ‘componist des vaderlands’ Willem Jeths. Niks Russisch dus! Ergo, pure nieuwsgierigheid verleidt me het volgende concertseizoen op dit aspect te turven: vijftien niet-Russische componisten vermeldt het programma, terwijl ‘Moedertje Rusland’ slechts vier toondichters presenteert.

 

Brabants trio
De Brabantse klassieke muziekpers vaardigt maar liefst een delegatie van drie recensenten af naar het inauguratieconcert op 23 september 2016 in Maastricht. Mark van de Voort van Brabants Dagblad (BD) stelt na afloop vast dat: ‘Liss overduidelijk een echte persoonlijkheid is; het orkest mag zich in zijn handjes knijpen met zo’n dirigent.’ Good old Cornélie Hoendervanger van Eindhovens Dagblad (ED) lijkt blij verrast als ze zegt:’Wat mij het meest opviel, is dat het orkest eindelijk, eindelijk in staat is om zacht te spelen. Ze kunnen ineens fluisteren. Ongekend en dat is allemaal de verdienste van Liss.’

 

‘Eindelijk, eindelijk zijn ze in staat om zacht te spelen. Ze kunnen ineens fluisteren.’

 

 

Haar collega van het ED, Marjolijn Sengers, geeft aan Liss buitengewoon fysiek expressief te vinden en ze ‘begrijpt nu waarom het achterpand van zijn jasje extra breed is’, want, verklaart ze, ‘hij heeft die ruimte gewoon nodig. ’ Uit deze eerste reacties blijkt wel dat de verwachtingen in en buiten Zuid-Nederland hooggespannen zijn. Die opvatting wordt wellicht het mooist verwoord met een gezamenlijke conclusie van voornoemd Brabants trio: ’Bij de philharmonie zuidnederland is met de komst van Liss de tijd van risico’s aangebroken en dat is heerlijk. Het opent de mogelijkheden om nieuwe, spannende dingen te gaan doen.’ Ook ik ben vanzelf benieuwd naar de uitkomsten van dat hoopvolle gedachtegoed en noteer in mijn eerste blog over Liss I het volgende: ‘Deze Dimitri Liss lijkt in staat de verjongende philharmonie mee te nemen op een even betoverende als spannende, muzikale reis!’

 

Liss II – Een Russisch Kerstconcert
Drie maanden later geeft het podium plaats aan een giganticus, de pianist Boris Berezovsky. Hij speelt hét pianoconcert van Tsjaikovski, maar volgens Marjolijn Sengers vermorzelt hij vanaf zijn kleploze vleugel de noten van dit overbekende concert. Positiever is ze over Liss’ uitvoering van Sheherazade van Rimski Korsakov. Reden ook waarom het gebeuren werd aangekondigd als een Russisch Kerstconcert. In mijn blog heb ik het over ‘De manier waarop de componist dit materiaal muzikaal vertaalde, is ronduit verbluffend! En tevens een kolfje naar de hand voor chef-dirigent Dmitri Liss. Woorden schieten tekort om te verbaliseren hoe Liss zijn mensen motiveert, zijn mannen en vrouwen van de philharmonie!’

 

‘Woorden schieten tekort om te verbaliseren hoe Liss zijn mensen motiveert!’

 

 

Sengers rept in haar recensie van: ‘Stralend, warm, feeëriek, uitbundig’ én ‘Voor deze vertolking van Sheherazade zijn de superlatieven nauwelijks aan te dragen. Wat een krachtige, intens doorleefde uitvoering’.


In de Brabantse Top 10 van kunst- en cultuuruitingen kiest de gehele Brabant-pers het openingsconcert in september 2016 als nummer twee na de winnaar, de Jeroen Bosch-expo in ’s-Hertogenbosch. Mooi compact volgt de motivatie: ’Dmitri Liss bleek een gouden greep: hij werd omarmd tijdens zijn eerste optreden in Maastricht. Er was lof voor zijn muzikaliteit en ongekende passie en het vermogen om het gehele orkest tot zijn recht te laten komen. Liss is buitengewoon expressief, in zijn mimiek en lichaamstaal. Een echte persoonlijkheid.’ Je zou er bijna timide van worden. Trouwens, leest Dmitri Liss inmiddels een beetje Nederlands?


Liss III – Prokofjevs’ Vijfde
In mijn blog maak ik gewag van de volgende beoordeling, meer subjectief dan objectief, maar door en door gemeend. Het betreft hier de uitvoering van Prokofjevs’ Vijfde Symfonie. ‘Dmitri Liss. Wat een aanvoerder, wat een maestro, wat een bezieler. Ongelooflijk.’ De historische context van dit meesterwerk –een mooie wikipedia-zoektocht voor een druilerige zondagmiddag- geeft voeding aan de opvatting dat als klassieke muziek en het echte leven elkaar ontmoeten, er een toegevoegde waarde ontstaat. Het ED schrijft eveneens ‘over een zinderende Prokofjev’ en voorts van een concert ‘waarin tederheid en bitterheid om voorrang streden.’

 

Liss IV – Moesorgski’s Schilderijententoonstelling
Opnieuw geeft Sengers van het ED de inhoud en sfeer van dit concert treffend weer. In het ED van 20 maart schrijft zij: ‘Dmitri Liss heeft een goed gevoel voor wat dit orkest kan en voor de zaal kan hebben.’ Alsook iets verder in haar recensie: ’Voor philharmonie zuidnederland betekende dat schitteren op de vierkante meter. Strijkers, koper, hout en slagwerk vormden een sterk en homogeen, gedurfd en expressief, maar boven alles beschaafd en evenwichtig geheel!’ Schrijver dezes vat het concert met Moesorgski’s Schilderijententoonstelling als volgt samen:’ Dat deze constellatie voort moge duren tot in lengte van jaren!’ En daarmee is niets teveel gezegd!


‘Dat deze constellatie voort moge duren tot in lengte van jaren!’


Liss V - Publiekslieveling
Recensente Jeanette Vergouwen van de Provinciaal Zeeuwse Courant (PZC) kopt op 22 mei met een te verwachten en geenszins verwonderlijke uitspraak over haar streekgenoot: ‘Pianist Hannes Minnaar verovert alle harten.’ Dat slaat op zijn uitvoering van Chopins’ Tweede Pianoconcert. Over Tsjaikovsk’s Pathétique op 21 mei in de Grote Kerk in Veere is ze ronduit lovend en de rol daarin van Dmitri Liss omschrijft zij als volgt: ‘Dirigent Liss is een dynamische dirigent en dat kwam heel goed uit in deze Pathétique’. Om te besluiten met de constatering dat ‘naar deze uitgekristalliseerde droefheid ademloos werd geluisterd.’

 

 

Een week later herhaalt Cornélie Hoendervanger van het ED deze boodschap! Over de zesde van de Russische componist schrijft ze ‘dat het een indrukwekkende uitvoering werd, groots en meeslepend’. Om te eindigen met de zinsnede ‘De nieuwe chef-dirigent is duidelijk al de lieveling van het publiek.’ Ik kan het met deze conclusie voor de volle honderd procent eens zijn en misschien vertolkt een anonieme dame dat algemeen gevoelde sentiment misschien we het best met de woorden: “Als mijn gevoel waar is, staat Zuid-Nederland nog heel wat moois te wachten met deze dirigent!”
Volgens mij zijn er her en der nog wat plaatsen te bemachtigen in de Limburgse, Zeeuwse en Brabantse zalen waar de philharmonie zuidnederland onder leiding van Dmitri Liss het komende seizoen acte de présence geeft. Dat zijn er maar liefst zeven!

 

‘De nieuwe chef-dirigent is duidelijk al de lieveling van het publiek.’

 

Samenvatting
Het werd niet alleen een diepe, maar zeker ook langdurige duik in een ‘mer à boire’ aan superlatieven en loftuitingen als het gaat over de optredens van Dmitri Liss in het eerste jaar van zijn chef-dirigentschap.
Alles wijst erop dat dirigent én orkest zich in een gezamenlijk en optimaal samenwerkingsverband bevinden. Het tweede concertseizoen onder de leiding van Dmitri Liss belooft dan ook veel mooie en intense belevingsmomenten! Laat hem maar komen, deze Rus en een scala aan vermaarde solisten.

 

Wil je reageren op deze op persoonlijke titel geschreven blog? Mail dan je reactie naar: eric.kolen@bureauerasmus.nl